Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

22 ม.ค. 65 - อ่านใจให้ออก : ฉะนั้นการอ่านที่สำคัญก็คือการอ่านกิเลสออกด้วย ซึ่งต้องเริ่มต้นจากการอ่านใจตัวอ่านใจตนให้ออก อ่านใจตนให้เป็น อ่านใจตนเป็นก็จะอ่านทุกข์ออก แล้วก็รู้เท่าทันอุบายของกิเลส อ่านเกมของกิเลสออก สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่จะสามารถช่วยทำให้เราสามารถจะออกจากทุกข์ได้ ไม่หลงเชื่อกิเลส

บางทีกิเลสก็ปั่นหัวเราให้เราพูดจาด่าทอคนที่เขานินทาเราหรือทำอะไรไม่ถูกใจเรา มันก็สรรหาเหตุผลว่า ต้องสั่งสอนไม่อย่างนั้นเขาจะได้ใจ แต่ที่จริงก็ไม่ได้มีเหตุผลอะไร ไม่ได้หวังดีอะไรกับเขา เพียงแต่ว่าอยากจะเอาชนะเขา หรืออยากจะเร่งงานเขาให้สาแก่ใจ ซึ่งก็เป็นไปตามอำนาจของกิเลส

 

ถ้าอ่านอุบายของกิเลสไม่ออกก็หลงเชื่อคล้อยตาม แล้วก็เพิ่มทุกข์ให้กับตัวเองซ้ำแล้วซ้ำเล่า ถึงแม้นจะมีความรู้มากมาย แต่สุดท้ายก็เอาตัวไม่รอด ที่เรียกว่าความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด ไม่รอดจากความทุกข์ ไม่รอดจากสิ่งที่เป็นอกุศล ก็เพราะการที่อ่านใจตัวเองไม่ออก

21 ม.ค. 65 - วิถีใหม่เพื่อใจที่ตื่นรู้ : คำว่าวิถีใหม่มี 2 ความหมาย คือ วิถีความเป็นไปของเหตุการณ์ต่างๆ อันนี้เราควบคุมได้ยาก ร่างกาย สังขาร บางทีก็แปรเปลี่ยนไปอยู่แล้ว มันเป็นของแน่นอน จากหนุ่มสาวสู่วัยชรา จากการมีกำลังวังชาก็เริ่มลดน้อยถอยลง นี่คือวิถีใหม่ที่เกิดขึ้นกับทุกคน

ความปกติธรรมดามันแปรเปลี่ยนไปเรื่อย แต่ก่อนตาดี หูฟังชัด แต่ตอนนี้ตาก็เริ่มฝ้าฟาง หูก็เริ่มตึง ความจำก็เริ่มเลอะเลือน นี่คือความปกติชนิดใหม่ที่เกิดขึ้นกับทุกคนเมื่อเวลาผ่านไป อันนี้เราคุมได้ยาก

 

แต่สิ่งที่เราทำได้คือวิถีปฏิบัติ วิถีความเป็นไปเราคุมได้ยาก มันเป็นไปตามเหตุตามปัจจัยที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของเรา แต่วิถีปฏิบัติ เราทำได้ และเราควรจะรีบทำ เมื่อเราพิจารณาว่าวิถีเดิม วิถีแห่งความหลง แห่งความไม่รู้สึกตัว เป็นสิ่งที่ครอบงำกำกับชีวิตเราอยู่ เราก็สร้างวิถีใหม่ขึ้นมา นิ่งได้มากขึ้น วางได้มากขึ้น

 

ที่จริงเราควรใช้สิ่งนี้มาเป็นเครื่องวัดความเจริญก้าวหน้าของคนเรา เมื่อเราอายุมากขึ้น แก่ตัว เราไม่ต้องรอให้แก่ แค่เราอายุมากขึ้น ประสบการณ์ชีวิตมากขึ้น เราควรจะนิ่งได้มากขึ้น วางได้มากขึ้น และรู้สึกตัวได้มากขึ้น ไม่ใช่ว่ายิ่งแก่ตัวยิ่งงุ่นง่าน หรือว่ายิ่งฉุนเฉียว ยิ่งอารมณ์เสีย เป็นอย่างนี้มากทีเดียว เพราะเขาไม่เห็นคุณค่าของการนิ่ง การวาง ความรู้สึกตัว แต่ถ้าหากว่าเราได้มาเรียนรู้เรื่องของชีวิตมากขึ้น เราก็จะเห็นคุณค่าของสิ่งนี้ และพยายามสร้างวิถีใหม่ให้เป็นไปในทางนี้ มันคือวิถีแห่งความรู้สึกตัว อย่าไปรอให้มีเหตุร้ายเกิดขึ้นแล้วค่อยมานึกถึงการสร้างวิถีใหม่ เราสามารถจะทำได้ตั้งแต่เดี๋ยวนี้

16 ม.ค. 65 - ใช้ทุกอย่างมาสอนใจ : ในยามที่เราโกรธ จะใช้เหตุผลเพื่อให้ความโกรธมันบรรเทา บ่อยครั้งก็ไม่ได้ผล เพราะว่าตัวมันเองก็มาแบบไม่มีปี่ไม่มีขลุ่ยไม่มีเหตุไม่มีผลอยู่แล้ว จะใช้เหตุผลระงับความโกรธ มันทำได้ยากในบางครั้ง แต่ว่ามีสิ่งหนึ่งที่เอามันอยู่ก็คือ สติ

เพราะสติไม่ใช่เรื่องของเหตุผล ถ้าสติไว มันรู้ทันความโกรธ แล้วมันก็สามารถที่จะทำให้ความโกรธละลายหายไปได้ เพราะความโกรธมันเกิดขึ้นจากความหลง แต่พอมีสติขึ้นมา ความรู้สึกตัวก็เกิดขึ้น พอความรู้สึกตัวเกิดขึ้น ความโกรธหายไป ความโกรธก็ค่อยๆจางไป

 

เพราะฉะนั้น คนเรามันก็เจออารมณ์ที่รบกวนแบบนี้อยู่เป็นระยะๆ บางทีก็ไม่รู้สาเหตุ บางทีก็ไม่มีเหตุไม่มีผล เอาเหตุเอาผลกับมันไม่ได้ บางทีเอาถูกเอาผิดกับมันไม่ได้เลย แต่สติมันเอาอยู่ ถ้าสตินั้นไวเร็วพอ ที่โกรธอยู่ดีๆมันหายโกรธเลย แต่ว่าสติจะมาเร็วมาไว เอาอยู่ มันไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ มันต้องเกิดจากการฝึก 

15 ม.ค. 65 (เช้า) - ผิดทีแรก ถูกทีหลัง : สติของเราถ้าหากว่ามันเจออารมณ์ที่เกิดขึ้น อาจจะไม่ใช่ครั้งเดียว ซึ่งยังจำไม่ได้ ต้องเจอหลายๆครั้งถึงจะจำได้ พอมันเกิดขึ้น ก็ไม่ปล่อยให้อารมณ์มาคุกคาม เล่นงานจิตใจ กลับมากำกับจิตให้มันวาง ไม่ไปตอแย ไม่ไปสู้รบตบมือกับอารมณ์นั้น

พออารมณ์เหล่านั้น ใจไม่ไปยุ่งด้วย ไม่ไปเกี่ยวข้องด้วย มันก็ฝ่อไปเอง เพราะฉะนั้นในเวลาปฏิบัติ ก็ต้องยอมรับมันต้องผิดก่อน แล้วถึงจะถูกทีหลัง หรือควรให้ถูกทีหลัง อย่าไปคิดว่าทำแล้วจิตจะสงบราบเรียบ เป็นปกติ มันไม่ใช่หรอก มันก็ต้องมีอารมณ์ต่างๆเกิดขึ้น เกิดนิวรณ์ต่างๆเกิดขึ้นมากมาย อันนี้ธรรมดา จะเรียกว่าเป็นเพราะเราวางใจไม่ถูก

 

พอมันเกิดขึ้นแล้ว เราควรที่จะทำสิ่งที่ถูกต้องให้เกิดขึ้นตามมา ก็คือรู้ทันมัน พอรู้ทันมัน อย่างนี้เรียกว่าเราเปลี่ยนผิดให้เป็นถูก หรือว่าผิดทีแรกแต่ว่าทำถูกทีหลัง นักปฏิบัติต้องเจออย่างนี้แหละ มันจะผิดทีแรกเสมอ คือปล่อยให้มีความคิดและอารมณ์ต่างๆเกิดขึ้นมา จนบางทีมันฟุ้งไปเลย แต่ว่าก็มาทำถูกทีหลัง มันจะฟุ้งไม่นาน

 

มันเห็นความฟุ้งแล้วก็จะวาง จิตมันจะวาง ไม่ไปยึด จะมีอารมณ์ใดเกิดขึ้น ทีแรกเกิดเพราะความเผลอ แต่ทีหลังรู้ทัน ก็วางมันลง ไม่ไปตอแยกับมัน ไม่ไปผลักไสต่อต้านมัน จะให้ถูกทีแรกเลยทำไม่ได้หรอก มันต้องผิดก่อน ข้อสำคัญคือว่า ต้องให้ถูกตามมา ไม่ใช่ว่าผิดแล้วผิดอีก ผิดแล้วผิดอีก ผิด 1 ยังไม่พอ ผิด 2

 

มันจะดีกว่า ถ้าหากทำผิด 1 แต่ว่าทีหลังก็ทำถูก เพราะฉะนั้นยอม ยอมที่ใจมันจะผิดมันจะพลาด ปล่อยให้มีอารมณ์ต่างๆความคิดเกิดขึ้นมากมาย แต่ว่า ผิดแล้ว ก็ทำให้มันถูก คือรู้ทันมัน

 

การรู้ทันคือ การทำถูกคือการวางใจให้ถูก รู้ทันเห็นมัน ไม่ต่อต้าน ไม่ผลักไสมัน แถมยังหาประโยชน์จากมัน เห็นสัจธรรมที่มันแสดงออกมา อันนี้เรียกว่าผิดทีแรกแต่ว่าทำถูกทีหลัง ซึ่งเป็นสิ่งที่นักปฏิบัติควรจะทำเป็นอาจิณ 

14 ม.ค. 65 - อานุภาพของการยอมรับ : ทุกข์บางอย่างเราทำอะไรไม่ได้ นอกจากทำใจ หรือเรียกว่าทำจิต บางอย่างบรรเทาได้ แต่ว่าก่อนที่จะบรรเทา ควรทำจิตเบื้องต้น ทำจิตหรือทำใจ ทำอย่างไร อย่างแรกที่สุดคือการยอมรับ ว่ามันเกิดขึ้นแล้ว ถ้าเราไม่ยอมรับ ก็จะกลายเป็นการซ้ำเติมตัวเอง แทนที่จะเสียแค่เงิน ใจก็เสียด้วย บางทีถึงกับเสียศูนย์ไปเลย เสียเงินยังไม่เท่าไหร่ แต่ถ้าเสียศูนย์จะหนักมาก แทนที่จะป่วยแค่กาย ใจก็ป่วยด้วย และหนักกว่าป่วยกายอีก นั่นเป็นเพราะไม่รู้จักทำใจยอมรับสิ่งที่เกิดขึ้น

มีเหตุการณ์ต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันที่ไม่ถูกใจเราเกิดขึ้นเป็นประจำ เช่น ใครที่อยู่ในเมืองก็ต้องเจอรถติด สังเกตไหมว่า ความทุกข์ที่เกิดขึ้นขณะรถติด เกิดจากอะไร เป็นความทุกข์ชนิดใด มันไม่ใช่ทุกข์กายแต่เป็นทุกข์ใจ ทั้ง ๆ ที่อยู่ในรถติดแอร์ เปิดเพลง มีขนมกินด้วยซ้ำ ไม่มีความทุกข์กาย แต่ทำไมคนจึงไม่ชอบรถติด นั่นเพราะมีความทุกข์ใจ ถ้าสังเกตดี ๆ จะพบว่า ทุกข์ใจไม่ได้เกิดจากรถติด แต่เกิดจากการไม่ยอมรับ จิตมันบ่น โวยวาย ตีโพยตีพาย แต่ทันทีที่เรายอมรับได้ ใจสงบเลย

10 ม.ค. 65 - มิตรแท้ในยามยาก : สติเป็นมิตรแท้ในยามยากจริงๆ คนเราในยามที่ยังไม่ยาก ยังไม่เห็นคุณค่าของสติหรอก แต่พอตกอยู่ในความทุกข์ความยากลำบาก ตกอยู่ในภาวะวิกฤต สติจะช่วยประคองใจ ไม่ให้ความทุกข์ครอบงำ ไม่ให้อารมณ์อกุศลต่างๆเข้ามาเล่นงานจิตใจ ไม่หาเรื่องใส่ตัวและก็ไม่ซ้ำเติมให้ตัวเองเป็นทุกข์หนักขึ้น

สติแม้จะอยู่ในคุกแต่แค่กายเท่านั้น แต่ใจเป็นอิสระได้ ในยามป่วย แค่กายป่วยแต่ใจไม่ป่วย ใจก็ยังเบิกบาน แม้พิการก็พิการแต่กาย แต่ใจสดใส เพราะว่ามีสติความรู้สึกตัวช่วยรักษาใจเอาไว้

 

เพราะฉะนั้น คนเราต้องนึกถึง การมีเครื่องอารักขาจิตโดยเฉพาะในยามยาก แต่ว่าจะมีเครื่องอารักขาหรือมีมิตรที่คอยช่วยเหลือเกื้อกูลได้เราก็ต้องรู้จักหาตั้งแต่ตอนนี้ในยามที่สุขสบายดี เพราะถ้าหากว่ายากลำบากแล้ว หรือตกทุกข์ได้ยากแล้ว ถึงตอนนั้นเรียกสติหรือว่าจะพึ่งพาสติ มันก็อาจจะยาก ไม่ต้องรอให้เจ็บป่วย หรือไม่ถึงกับติดคุกอะไรหรอก แค่เจอความผิดหวังในอาชีพการงาน ในชีวิตความสัมพันธ์ ถ้าไม่มีมิตรในยามยากก็อาจจะพลาดท่าเสียทีหรือว่าตกระกําลําบากไม่เป็นผู้เป็นคนเลยก็ว่าได้

 

เพราะฉะนั้น การเจริญสติ สร้างสติ รู้จักกับสติให้มากขึ้น บำรุงหล่อเลี้ยงสติให้งอกงาม วันนี้เรารักษาสติ บำรุงสติ วันหน้าสติก็จะบำรุงรักษาเรา แล้วก็เป็นมิตรที่คอยอารักขาเรา อาจจะเป็นอย่างเดียวเท่าที่เรามีก็ได้โดยเฉพาะในยามที่เจอวิกฤต ในยามที่เจอความยากลำบาก

9 ม.ค. 65 (เย็น) - ความจริงคือปกติ : พอเห็นความจริงหรือเข้าถึงความจริง ความปกติก็เกิดขึ้น และอะไรที่จะทำให้เราได้เห็นความจริง โดยเฉพาะความจริงของกายและใจ ความจริงของโลก บางทีก็พูดยากบางทีต้องใช้เวลา เป็น 10 ปีกว่าจะบอกได้ว่าจริงหรือเปล่า เพราะว่าสิ่งที่เป็นความรู้ ผ่านไป 40-50 ปีก็พบว่าเป็นแค่ความเชื่อ หรือเป็นเรื่องที่สมมุติขึ้นมา ความจริงของโลกภายนอก มันก็กำหนดหรือระบุได้ยาก ยืนยันได้ยาก

แต่ความจริงของกายและใจ เห็นได้ง่ายกว่า ที่เราทุกข์เป็นเพราะว่าเราไม่รู้ ไม่เห็นความจริงของกายและใจ เราไปหลงยึดกับสิ่งที่ไม่จริง โดยเฉพาะไปหลงตัวกูของกูซึ่งจิตปรุงแต่งขึ้นมา ด้วยอำนาจของอวิชชา คือความไม่รู้

 

ความจริงของกายและใจ อันนี้มันเห็นชัดอยู่แล้วเมื่อไหร่ก็ตามที่เรากลับมาอยู่กับปัจจุบัน เราก็จะเห็นความจริงของกาย เมื่อยกมือ เมื่อเดิน ทุกครั้งที่เรารู้สึกถึงกายเคลื่อนไหว อันนั้นแหละคือความจริง ซึ่งต้องอาศัยความรู้สึกตัว 

9 ม.ค. 65 (เช้า) - ปรับใจให้เป็นกลาง : มีคำสอนหนึ่ง อย่างเช่นเรื่องความสะดวกสบาย ท่านสอนให้รู้จักประมาณในความสบาย อย่าสบายมากเกินไป แต่ในอีกแง่หนึ่ง ท่านก็สอนควบคู่กัน ให้รู้จักหาความสบายให้กับตัวเองด้วย คำสอนที่ว่านี้ อย่าไปหลงในความสะดวกสบาย ให้รู้จักประมาณในความสบาย ท่านสอนสำหรับคนที่เพลิดเพลินในความสะดวกสบาย ให้รู้จักประมาณบ้าง แต่ว่ามีบางคนบางพวก พอไม่เพลิดเพลินในความสะดวกสบาย รู้จักประมาณในความสบาย กลายเป็นสุดโต่งไปอีกทางหนึ่งคือ ปฏิเสธความสบายไปเลย พระพุทธเจ้าก็สอนให้รู้จักหาความสบายให้กับตัวเองบ้าง อันนี้อยู่ในธรรมะที่เรียกว่า อายุวัฒนธรรม คือธรรมที่ทำให้อายุยืน เราจะได้ยินคำสอนของครูบาอาจารย์ หรือพระพุทธเจ้าที่บอกว่า อย่าไปให้ฟุ่มเฟือย ฟุ้งเฟ้อมาก ให้รู้จักสันโดษ สันโดษ เงินทองที่มี อย่าไปใช้ในการเสพสุข หรืออย่ามัวแต่หาเงินหาทองเพื่อการเสพสุขปรนเปรอตน ให้รู้จักสันโดษ

แต่กับบางคน ท่านสอนอีกอย่างหนึ่งว่า ให้รู้จักใช้ทรัพย์บ้าง ให้รู้จักใช้ทรัพย์เลี้ยงตัวเองให้มีความสุข เพราะมันก็จะมีคนอีกประเภทหนึ่ง ไม่ฟุ่มเฟือย แต่กลายเป็นคนตระหนี่ไปเลยอันนี้ก็สุดโต่งไปอีกทางหนึ่งเลย สำหรับคนที่ตระหนี่ ไม่ยอมใช้เงินเลย เอาแต่หา เอาแต่เก็บ ท่านก็สอนว่าให้รู้จักเลี้ยงตัวเองให้มีความสุข ไม่ใช่เลี้ยงตัวเอง เลี้ยงคนอื่นด้วยหรือใช้เงินเพื่อการเกื้อกูลเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม บำรุงสมณะชีพราหมณ์เป็นต้น อันนี้ก็สอนคนที่ตระหนี่ เพราะความตระหนี่เป็นสุดโต่งทางหนึ่ง

 

แต่บางทีคนเราไม่เข้าใจ ไปเข้าใจว่าพระพุทธศาสนาปฏิเสธเรื่องความสบายหรือการใช้เงินเลี้ยงตัวเองให้มีความสุข อันนี้เป็นเพราะฟังคำสอนอีกแง่หนึ่ง ที่มุ่งสอนให้คนที่เอาแต่ใช้ทรัพย์เพื่อปรนเปรอตน หรือว่าฟุ่มเฟือย ซึ่งมีจำนวนมาก แต่ก็มีอีกจำนวนหนึ่งที่ตรงข้าม ซึ่งก็เป็นโทษเหมือนกัน คือคนที่เอาแต่ตระหนี่ คำสอนของพระพุทธเจ้าหรือในพระพุทธศาสนาจะมีทั้งสองแง่ ในด้านหนึ่งก็ดึงคนที่สุดโต่งไปในทางที่เสพสุข หรือเพลินในความสุขให้กลับมา ระมัดระวังไม่หลงจมมีความสุขมาก หรือคนอีกประเภทหนึ่งจมในความทุกข์มาก หมกมุ่นอยู่ในความทุกข์ ทรมานตน ทำตนให้ลำบาก ก็ดึงให้มารู้จักหาความสบายให้กับตัวเองบ้าง หรือว่ารู้จักใช้ทรัพย์เลี้ยงตัวเองให้มีความสุขบ้าง 

8 ม.ค. 65 - ทำอย่างไรจึงจะเห็นผลไว : ทำเล่นๆก็คือการทำโดยที่ไม่อยาก เพราะอยากเมื่อไหร่ มันก็จะไม่เล่น มันก็จะเอาจริงเอาจัง มันจะกลายเป็นหน้าดำคร่ำเคร่ง ทำเล่นๆแต่ทำจริงๆ หรือว่าทำเล่นๆแต่ทำเรื่อยๆ ทำไม่หยุด แล้วก็อย่าไปควบคุมความคิด มันจะคิดมาก ก็ช่างมัน

ท่านบอกเลยว่ายิ่งคิดก็ยิ่งรู้ ยิ่งรู้คือรู้ทันความคิด อย่าไปรังเกียจความคิดฟุ้งซ่าน เป็นเพราะเราไปรังเกียจมัน ที่เรารังเกียจเพราะว่าเราอยากให้จิตสงบ เราก็เลยไปกดข่มความคิด มันก็เลยทำให้เนิบช้า เพราะว่ายิ่งกดข่มเท่าไหร่ มันก็ยิ่งเครียด บางคนต้องเลิกทำเลยเพราะร่างกายไม่ไหว ปวดหัว แน่นหน้าอก บางทียกมือค้าง บางคนมือสั่น ทำงานอะไรก็ไม่ได้ เพราะว่าเกร็งมาก เพราะว่าตั้งใจทำมาก ที่ตั้งใจมากเพราะว่าอยากเห็นผลไวๆ อันนี้เพราะไม่ได้ทำเล่นๆ แล้วก็ไปพยายามบังคับควบคุมจิต โดยเฉพาะควบคุมความคิด

 

จับหลักได้คือว่า มันจะเกิดขึ้น ก็ช่างมัน เพียงแต่เห็นมันก็พอแล้ว ไม่เข้าไปเป็น หรือว่า รู้ซื่อๆ ความคิดเกิดขึ้นก็รู้ ไม่ไปไหลตาม ไม่ไปกดข่มมัน ถ้าจับหลักได้ ผลก็จะเกิดขึ้นได้ไว มันไม่มีทางลัดนอกไปจากนี้อีกแล้ว

เพราะฉะนั้นการปล่อยความอยากให้เกิดผลไวๆ เกิดผลเร็วๆก็ดี ความเพียรพยายามอย่างต่อเนื่องก็ดี รวมทั้งการจับหลักให้ดี ที่มันจะช่วยทำให้เกิดผลได้เร็วโดยที่ไม่ได้รอคอย

4 ม.ค. 65 - แจ่มแจ้งในความผุดผ่องของจิต : สิ่งที่ทำให้จิตหมองมัว จะว่าไปก็มีอยู่สองชั้น ตัวหนึ่งคือความหลง คือความไม่รู้ตัว อีกตัวหนึ่งคือ อวิชชาคือการไม่รู้ความจริง การเจริญสติ การปฏิบัติธรรม ก็เพื่อทำให้ทีแรกกลับมารู้สึกตัว หรือเกิดความรู้ตัวขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง และความรู้ตัวหรือสติช่วยกันทำให้เกิดปัญญา จนกระทั่งทำให้การไม่รู้ความจริงหรืออวิชชาซึ่งเป็นตัวสร้างความหมองมัวอย่างลึกซึ้งมันจางคลายไป

ถึงตอนนั้นจิตนี้ก็จะผุดผ่องตลอดเวลา เกิดความสงบเย็นที่เราเรียกว่า “นิพพาน” การปฏิบัติถ้าเราทำเป็นขั้นเป็นตอน ทีละขั้นทีละตอน ก็จะนำไปสู่ “ความจริงของจิตที่แสดงถึงความผุดผ่องประภัสสรให้ประจักษ์แก่เราได้อย่างแท้จริง”