Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

2 ก.ย. 69 - อย่าซ้ำเติมเพิ่มทุกข์ให้ตัวเอง : เจริญสติทำให้เรามีสติรู้ทันความคิดและอารมณ์ และแน่นอนเวลาเจริญสติ เดินจงกรม มันจะมีความคิดต่าง ๆ ผุดขึ้นมา เราไม่อยากให้มันผุด เราอยากจะสงบ แต่มันไม่สงบ ก็ยอมรับมัน ความไม่สงบสร้างความทุกข์ให้กับเราน้อยกว่าความอยากให้สงบ หรือการพยายามดิ้นรนผลักไสความไม่สงบที่เกิดขึ้น

นอนไม่หลับก็ไม่ได้ทำร้ายเรามากเท่ากับใจที่ไม่ยอมรับเมื่อมันนอนไม่หลับ ถ้าเรายอมรับได้ว่า ไม่หลับก็ไม่หลับ เดี๋ยวมันก็หลับไปเอง แต่พอเราวิตกกังวลยอมรับไม่ได้ที่มันไม่หลับ พยายามบังคับจิตให้หลับ มันกลับหลับได้ยากขึ้น

 

ให้เราลองฝึก อันนี้เรียกว่าเป็นการฝึกทำจิต มันเป็นแบบฝึกหัด แต่ในชีวิตจริงบางครั้งเราอาจจะต้องจัดการกับปัญหา แต่ถ้าเราต้องการฝึกจิตเพื่อให้อยู่กับสิ่งที่ไม่สมหวัง ไม่พึงประสงค์ได้ เราก็สามารถจะเอาปัญหาเหล่านี้มาเป็นเครื่องฝึกใจเราได้ เพื่อที่จะไม่ซ้ำเติมเพิ่มทุกข์ให้ตัวเอง 

1 ก.ย. 69 - กายป่วย ใจไม่ป่วยก็ได้ : มีสติรู้ทันความคิดและอารมณ์ต่าง ๆ มีความกลัวแต่รู้ทันความกลัว รู้จักวางใจไม่ให้ความกลัวเข้ามาครอบงำใจได้ มีความวิตกกังวล มีความเครียด แต่ก็รู้ทันมัน ไม่ยอมให้มันเข้ามาครอบงำใจ อันนี้เราทำได้

แต่ข้อสำคัญต้องรู้ก่อนว่ามันเกิดขึ้น หรือยอมรับว่ามันเกิดขึ้น ถ้าเราไม่เห็นมัน ไม่ยอมรับมัน มันก็ยากที่เราจะรู้ทันมัน หรือจัดการกับมันได้อย่างถูกต้อง แล้วถ้าเราจัดการไม่ถูกต้อง อย่างเช่นไปกดข่มมันเอาไว้ หรือปฏิเสธมัน ก็เท่ากับเปิดช่องหรือต่ออายุให้มัน มีอำนาจเหนือใจเรา แล้วพอมันมีอำนาจเหนือใจเรามันก็มีผลต่อกาย อย่างที่ว่า จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว ทุกข์กายไม่เท่าไหร่ แต่ถ้าปล่อยให้ทุกข์ใจมันกำเริบรุนแรง มันก็สามารถจะซ้ำเติมเพิ่มทุกข์ให้กายเราย่ำแย่ได้

 

อย่างที่บอกทุกข์กายบางอย่างนี้เราห้ามไม่ได้ หรืออาจจะรักษาไม่ได้ แต่ความทุกข์ใจเราสามารถจะป้องกัน หรือบรรเทาเบาบางลงได้ และนี่คือช่องทางหรือโอกาสที่จะช่วยทำให้เราอยู่กับความทุกข์กายได้ด้วยใจที่ไม่ทุกข์ 

31 ส.ค. 69 - รู้จักทักท้วงความคิดบ้าง : างทีแม้เราจะรู้ว่าความคิดนี่ทำตามมันทุกอย่างไม่ได้ แต่บางทีสติเราอย่างเดียวไม่พอที่จะทัดทานความคิดแม้จะรู้ว่าเป็นความคิดที่ไม่ดี ต้องอาศัยครูบาอาจารย์ช่วย ต้องอาศัยกัลยาณมิตรช่วยไปเสริมแรงใฝ่ดี หรือเสริมสติให้มันมีกำลังทัดทาน

แต่บางครั้งครูบาอาจารย์หรือคำแนะนำก็อาจจะไม่ช่วยหรือช่วยได้ไม่มาก การทำงาน การใช้แรงงานหนัก ๆ นี่มันก็สามารถจะช่วยทำให้ความคิดที่เป็นความหลงมันอ่อนแรงลงจนเปิดช่องให้สติความรู้สึกตัวได้ทำงาน ทำให้กลับมาเป็นผู้เป็นคนอีกครั้งหนึ่ง หรือทำให้สามารถทัดทานความคิดที่มันหลง ความคิดที่กระเจิดกระเจิงได้

 

อันนี้เป็นเรื่องที่ผู้ปฏิบัติธรรมควรรู้เอาไว้ เพราะว่าบางทีเราก็รู้ว่า ความคิด ทำตามมันทุกอย่างไม่ได้ แต่ความคิดบางอย่างเราสู้ไม่ไหว มันก็ต้องหาตัวช่วยบ้าง การรู้จักหาตัวช่วยนี่ก็เป็นทักษะอย่างหนึ่งของนักปฏิบัติธรรม เพื่อที่จะช่วยให้สติความรู้สึกตัวมันสามารถจะครองจิตครองใจของเราได้ หรือสามารถทัดทานความคิดที่แย่ ๆ หรือความหลงที่เกิดขึ้นได้ 

30 ส.ค. 69 - ทำอย่างไรใจไม่ทุกข์เพราะคำพูดของคนอื่น : ท่านเว่ยหล่าง ท่านเขียนโศลก เขียนว่า ไม่มีต้นโพธิ์ ไม่มีกระจกใส เมื่อทุกอย่างว่างเปล่า ฝุ่นจะเกาะกับอะไร โศลกนี้ท่านเขียนเพื่อท้วง หรือไม่ได้เรียกว่าโต้ แต่เพื่อชี้ให้เห็นอีกมุมหนึ่ง เพราะว่าก่อนหน้านั้นศิษย์รุ่นพี่ของท่านเขียนว่า กายนี้เหมือนต้นโพธิ์ จิตเหมือนกระจกใสสะอาด ต้องหมั่นเช็ดถูอย่าให้ฝุ่นเกาะ แต่ว่าท่านเว่ยหล่างท่านมาเหนือเมฆ ท่านบอกว่า ไม่มีต้นโพธิ์ ไม่มีกระจกใสอันสะอาด เมื่อทุกอย่างว่างเปล่า ฝุ่นจะเกาะกับอะไร

ถ้าทุกอย่างว่างเปล่า แม้หินตกลงมาก็ไม่เกิดอะไรขึ้น แต่ถ้าใจนี้เหมือนกระจก นอกจากหมั่นเช็ดถูเพื่อไม่ให้ฝุ่นเกาะ แล้วก็ต้องระวังไม่ให้ก้อนหินมันตกลงมาด้วย เพราะถ้าก้อนหินตกลงมาก็กระจกก็ร้าวหรือแตก แต่ก้อนหินจะใหญ่แค่ไหน ถ้าไม่มีกระจกรองรับ ก้อนหินมันก็ไม่ทำให้เกิดอะไรขึ้น ไม่มีกระจกแตก ไม่ใช่แค่ไม่มีกระจกที่เปื้อนฝุ่นเท่านั้น

 

เพราะฉะนั้นเราทำอะไรได้เยอะเลย แม้คำพูดหรือสายตาของคนมันจะเป็นไปในทางลบ หรือแม้แต่ในทางบวกก็ไม่สามารถทำอะไรเราได้ ทั้งหมดนี้มันอยู่ที่ใจเรา ใจเราไปให้ค่ากับมัน ไปใส่ใจมันหรือเปล่า หรือไปให้ค่ามันในทางบวกหรือทางลบ หรือว่ายังมีความยึดติดถือมั่นในหน้าตา ถ้าเราทำให้ตัวกูว่างเปล่าหรือว่างเปล่าจากตัวกู แม้จะเป็นก้อนหินตกลงมา มันก็ไม่มีอะไรเกิดขึ้น อย่าว่าแต่ฝุ่นเลย ฝุ่นนอกจากจะเกาะอะไรไม่ได้แล้ว ก้อนหินก็ยังทำอะไรไม่ได้ด้วยซ้ำ 

29 ส.ค. 69 - ปฎิบัติอย่างไรไม่ผิดทาง : เห็นกายเคลื่อนไหว คือทำอะไรก็รู้ตัว รับรู้รู้สึกถึงความเคลื่อนไหว ถ้าใช้กายก็รู้สึกว่ากายเคลื่อนไหว เวลาเจออะไรทางตา ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย ทางใจ ก็ใจกระเพื่อม คิดนึกอะไรขึ้นมาก็เห็นมัน อันนี้เรียกว่าเห็นใจคิดนึกเมื่อเกิดผัสสะ ซึ่งรวมไปถึงรู้กายเคลื่อนไหวเมื่อเสพ เห็นใจคิดนึกเมื่อบริโภครวมไปด้วย ฉะนั้นการปฏิบัติธรรม ถ้าหากว่าเราเข้าใจอปัณณกปฏิปทา การปฏิบัติธรรมนี้ทำได้ทั้งวัน ทำได้ทุกที่ ทำได้ทุกเวลา เป็นพระเป็นโยมก็ทำได้ แล้วมันจะไปเสริมกับเสริมด้วยอปัณณกธรรม

อปัณณกธรรมก็คือเป็นเรื่องของทัศนคติ ไม่มามัวหาคำตอบว่ามีชาติหน้าหรือไม่ เพราะแม้จะมีชาตินี้ชาติเดียว ไม่มีชาติหน้า ก็สมควรทำความดี ทำความดีด้วยการไม่ใช่แค่รักษาศีลแต่ว่าบำเพ็ญอปัณณกปฏิปทาอย่างที่ได้พูด มันก็ทำให้ชีวิตของเราเป็นไปในทางที่เจริญงดงามได้ อย่างน้อยก็ชาตินี้ แล้วถ้ามีชาติหน้าก็เชื่อว่าได้ไปสุคติอย่างแน่นอน 

28 ส.ค. 69 - อย่าต่ออายุให้ความทุกข์ : ไม่ว่าจะโศกเศร้าเพราะคนรักตาย แฟนทิ้ง หรือว่าบุพการีเสียชีวิต ตอนที่เศร้ามันนึกไม่ออกว่า เราจะหัวเราะอีกครั้งได้อย่างไร แต่ผ่านไปไม่กี่เดือนก็หัวเราะได้ใหม่ ยิ้มได้ใหม่ เพราะว่าความเศร้าหรือความโกรธมันไม่เที่ยง เพียงแต่ว่าเราอย่าไปต่ออายุให้มันก็แล้วกัน มันเกิดดับ เกิดดับ เป็นขณะอยู่แล้ว แต่ที่มันยังอ้อยอิ่งหรือครองจิตครองใจเราได้ เพราะเราไปต่ออายุให้มัน ที่เราไปต่อให้มันก็เพราะเราไม่รู้ทันมัน ไปหวนคิดถึงมัน หรือไม่ก็พยายามผลักไสมัน ถ้าวางใจไม่ถูก แทนที่มันจะค่อยๆ เลือนหายไป มันก็กลับขยายตัวหรือว่ารุนแรงขึ้น

เรื่องนี้ก็ต้องอาศัยการฝึกฝนทำบ่อยๆ ไม่ใช่ว่าทำทีแรกทำครั้งแรกมันจะได้ผล ใหม่ๆ ก็ไม่ได้ผล หรือใช้เวลานานกว่าอารมณ์พวกนี้มันจะหายไป แต่พอทำบ่อยๆ ก็จะหลุดจากอารมณ์นี้ได้เร็วขึ้น แต่จะทำบ่อยๆ ก็หมายความว่าต้องเจอมันบ่อยๆ ดังนั้นการเจอมันบ่อยๆ ไม่ใช่เป็นเรื่องที่แย่เลวร้ายอย่างเดียว มันกลายเป็นเรื่องดีได้เหมือนกัน อย่างที่บอกเมื่อวาน ไม่ว่าเราเจออะไร ถ้าเราวางใจให้เป็นเราก็ได้ แม้เจอความทุกข์เจอความสูญเสีย แต่เราก็ได้ฝึกจิต ได้ฝึกสติ ได้ฝึกความอดทน แล้วก็ได้ปัญญาด้วย ดังนั้นความทุกข์แต่ละครั้งที่เกิดขึ้น อย่าทุกข์ฟรีๆ ต้องเอามาใช้เป็นบทเรียนในการฝึกจิต เพื่อที่เราจะได้จัดการกับอารมณ์อกุศล และความทุกข์เหล่านี้ได้ดีขึ้นเรื่อย ๆ 

27 ส.ค. 69 - เสียคือได้ : ตส่าห์ทำความดีมา อุตส่าห์ทำบุญมา ทำไมถึงต้องเกิดเรื่องนี้กับฉัน แต่ถ้ามองให้เป็น แทนที่จะคร่ำครวญ ถ้าเรารู้จักใคร่ครวญสักหน่อย ก็จะพบว่าเราได้ คร่ำครวญนี่ไม่ได้อะไรเลย คร่ำครวญนี่มีแต่เสีย แต่ถ้าใคร่ครวญมันได้ มันต่างกันนิดเดียว 2 คำนี้ คร่ำครวญกับใคร่ครวญ

ส่วนใหญ่เอาแต่คร่ำครวญเพราะว่าเป็นนิสัยไปแล้ว แต่ถ้าเราหมั่นใคร่ครวญ ใหม่ๆ ก็ยาก แต่ต่อไปทำบ่อยๆ ก็จะเป็นนิสัย เจอความสูญเสีย เจอสิ่งกระทบ เจอผลที่ไม่เป็นดั่งใจ พอใคร่ครวญปุ๊บ เราได้ปัญญา ได้เข้าใจความจริงของชีวิต นี่คือสิ่งที่นักปฏิบัติธรรมควรจะมี เพราะว่าปฏิบัติธรรมคือการที่ฝึกใจให้เห็นความจริง

 

และความจริงของชีวิตบ่อยครั้งก็เรียนรู้ได้จากการเจอสิ่งที่ท่านเรียกว่า อนิฏฐารมณ์ คือรูป รส กลิ่น เสียง ที่ไม่น่าพอใจ หรือการเสื่อมลาภเสื่อมยศ ถูกต่อว่าด่าทอ หรือว่าเจอทุกข์ หลวงพ่อคำเขียนเคยพูดว่า แม้ถูกด่าก็เห็นสัจธรรมได้ ถูกด่านี่ไม่ใช่ขาดทุน ถ้าใคร่ครวญให้ดีก็ได้กำไร คือได้สัจธรรมความจริง 

25 ส.ค. 69 - สร้างนิสัยใหม่ให้ใจ : แม้เราจะรู้ว่าอะไรดี แต่ตราบใดที่เราไม่ฝึก ไม่ทำบ่อย ๆ มันก็สิ่งที่เป็นเสียงแนะนำจากคนอื่นก็ดี เสียงในหัวก็ดี มันจึงกลายเป็นเรื่องยาก รู้ว่าดีแต่ทำไม่ได้ อย่างที่เขาบอกว่า ดีชั่วรู้หมด แต่อดใจไม่ได้ อันนี้มันแสดงให้เห็นเลยว่า จะทำอะไร มันไม่ได้อยู่ที่ว่ารู้ว่าดี รู้ว่าชั่ว แต่มันต้องฝึกใจให้คล้อยตามความคิดหรือสิ่งที่ควรด้วย และสิ่งที่จะช่วยเราได้คือสติ ฝึกบ่อย ๆ มันมีอานิสงส์ มีคุณค่ามากทีเดียว เสียงในหัวมันจะไม่ใช่เป็นแค่คำแนะนำลอย ๆ แต่ว่ามันจะกลายเป็นสิ่งที่ปฏิบัติได้จริง ถ้าหากว่าเราทำจนเป็นเรียกว่าจิตตนิสัย หรือนิสัยของจิต

24 ส.ค. 69 - ฝึกกายบำรุงจิต : ความโกรธ ความเศร้า ความเกลียด ก็เช่นกัน ทำร้ายใจเราแต่ใจกลับทนุถนอมห่วงแหนอารมณ์เหล่านี้ มีข้ออ้างมากมายว่าที่จะเศร้า จะร้องห่มร้องไห้ เพราะถ้าไม่เศร้า หรือหายเศร้าไวๆ แสดงว่าไม่รักเขา หรือเวลาโกรธ ต้องหาทางบิ้วท์อารมณ์ให้โกรธหนักขึ้น อ้างเหตุผลว่า ต้องโกรธเยอะๆ บางคนบอกว่าต้องโกรธ ต้องเล่นงาน ติดคุกก็ยอมขอให้ได้ฆ่ามัน นี่เป็นการบิ้วท์อารมณ์เพื่อให้จิตใจจมอยู่กับความทุกข์มากขึ้น นี่เป็นเหตุผลที่เราต้องฝึกจิต เพื่อให้ไวต่อความทุกข์และรู้จักดึงจิตให้หลุดออกจากความทุกข์ ออกจากความโกรธ ออกจากความเกลียด ไม่ใช่หลงจมอยู่กับอารมณ์เหล่านั้น

การเจริญสติหรือการฝึกให้เกิดความรู้สึกตัว เพื่อฝึกจิตให้ห่างไกลจากความทุกข์เหล่านี้ ซึ่งสุดท้ายเป็นการบำรุงจิตบำรุงใจ อย่างที่กล่าวไปตอนต้นว่า เราบำรุงกายด้วยอาหาร เราไม่ควรละเลยการบำรุงหล่อเลี้ยงใจด้วยกุศลธรรม นอกจากความสุขความสงบแล้ว สติ ความรู้สึกตัว ปัญญา สมาธิก็สำคัญเช่นกัน จะว่าไปการฝึกจิตเป็นการเติมอาหารให้ใจอย่างหนึ่ง เป็นการบำรุงใจที่เราไม่ควรมองข้ามถ้าหากเรารักตัวเอง

23 ส.ค. 69 - ศาสนาตายแล้วหรือ : พระพุทธเจ้าทรงสอนและแสดงหนทางแห่งความพ้นทุกข์ มีศาสนาอื่นไม่ช่วยให้เราพ้นทุกข์ได้ถ้าเราไม่ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้า โดยเฉพาะหลักไตรสิกขา หรือ ศีล สมาธิ ปัญญา โดยเฉพาะการเจริญสติปัฏฐาน 4 ถึงแม้นไม่มีศาสนา แต่ว่านำหลักธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงมาใช้ในการดำเนินชีวิต ถือว่าดี พ่อแม่หลายคนเป็นห่วงว่าลูกไม่มีศาสนา ที่จริงไม่น่าเป็นห่วง เพราะคนที่ไม่มีศาสนาจำนวนมากแต่มีคุณธรรม ยิ่งถ้าหากว่า รู้จักปฏิบัติเพื่อขัดเกลาจิตใจ ไม่ใช่แค่ว่ามีคุณธรรมเท่านั้น แต่สามารถลดกิเลส หรือเห็นหนทางแห่งการพ้นทุกข์ได้ ยิ่งดี ไม่มีศาสนาก็ได้ แต่ตั้งมั่นอยู่ในคุณงามความดี และยิ่งดีมากขึ้นถ้าหากว่า เห็นและปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์อย่างที่พระพุทธเจ้าได้ทรงชี้ทางแสดงไว้

เวลาที่เรานับถือศาสนา เรียกตนว่าเป็นชาวพุทธ จะต้องชัดเจนหรือรู้ตัวว่า จริงแล้วเรานับถืออะไรเป็นหลักกันแน่ ศาสนาพุทธ ผี พราหมณ์ บริโภคนิยม ชาตินิยม หรือศาสนาอื่น ไม่งั้นเราจะทำไปตามกระแส สุดท้ายยังจมอยู่ในความทุกข์ และยังก่อโทษให้แก่ผู้อื่นด้วย เพราะในเมื่อกิเลสไม่ได้ลด อุปาทานยังมาก ไม่ว่าจะเป็น ทิฏฐุปาทาน ความยึดติดในความเห็น ทิฏฐิ อุดมการณ์ หรือความยึดติดในอัตตา อัตตวาทุปาทาน หรือยึดติดในทรัพย์สมบัติสิ่งของที่เรียกว่า กามุปาทาน ถ้าศาสนาทำให้เรามีอุปาทานแน่นหนา ศาสนานั้นไม่ใช่คำตอบ สำหรับคนที่ไม่มีศาสนาเลย แต่รู้หนทางในการลดละกิเลส อุปาทานเหล่านี้ อย่างนี้ดีกว่าแม้จะไม่มีศาสนา อย่างน้อยสิ่งที่ปฏิบัติจะช่วยให้ความทุกข์น้อยลง และไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นด้วย