Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

7 ก.ย. 69 - เตรียมใจให้สติเติบโต : แต่ถ้าหากว่าเราเข้าใจว่าสติจะทำงานเอง เราก็เพียงแต่เปิดโอกาสให้สติได้ทำงานเยอะ ๆ เพราะถ้าสติได้ทำงานเยอะ ๆ เขาก็จะทำงานได้คล่อง เหมือนกับเปิดโอกาสให้ลูกได้ทำงาน ล้างจาน กวาดบ้าน ใหม่ ๆ ก็ทำช้างุ่มง่ามไม่ทันใจ ไม่สะอาด แต่พอเราเปิดโอกาสให้เขาได้ทำบ่อย ๆ ๆ เขาก็ทำได้ดีขึ้นดีขึ้น แล้วก็เร็ว จนสามารถจะช่วยงานเราได้ ตอนหลังเราไม่ต้องสั่ง เขาทำของเขาเอง สติก็เป็นอย่างนั้น

เพราะฉะนั้น การทำโดยไม่พยายามควบคุมบังคับจิต แต่ทำบ่อย ๆ เอาปริมาณไว้ก่อน ยังไม่ต้องเน้นคุณภาพ จะช่วยทำให้สัมมาสติเติบโตได้ไว แล้วเราก็จะรู้ทันความคิดได้เร็ว เห็นความคิด เห็นอารมณ์ และกลับมารู้สึกตัว รู้เนื้อรู้ตัวได้เร็วขึ้น ที่เคยโกรธเป็นวรรคเป็นเวร เราก็จะหลุดจากความโกรธได้เร็ว ที่เคยเศร้าโศกดำดิ่งเป็นวัน ๆ เราก็จะหลุดมาได้เร็ว เพราะว่ามีสติที่ว่าเป็นตัวช่วย 

6 ก.ย. 69 - ทำความดีอย่าลืมความจริง : คนดีควรจะอายุยืน แต่ว่าเขาอายุสั้น ถ้าไม่เข้าใจ ก็จะเกิดความเศร้าโศกเสียใจ ทำไมทำดีแล้วจึงอายุสั้น ทำไมทำดีแล้วจึงเจ็บป่วยด้วยโรคมะเร็ง ทำไมทำดีมาตั้งเยอะจึงเจอไฟไหม้ น้ำท่วม ไม่ควรเกิดขึ้นเลย อันนี้คือกับดักของผู้ปฏิบัติธรรม คือไปยึดติดกับความควรจนลืม หรือมองข้ามความจริง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของธรรมะเหมือนกัน

เพราะธรรมะไม่ได้มีแค่คุณธรรม ธรรมะยังหมายถึงสัจธรรมด้วย แล้วสัจธรรมนี้ มันไม่เข้าใครออกใคร มันไม่ได้ขึ้นอยู่กับความควรไม่ควร มันขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัย แล้วมันก็เป็นไปตามกฎอนิจจัง อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา มันมีขึ้นมีลง มันไม่ได้อยู่ที่ความปรารถนา หรือความอยากของเรา

 

ทำดี ก็อยากให้คนเห็นความดีของเรา หรือคาดหวัง แต่ความจริงมันไม่ได้เป็นไปตามความอยากความคาดหวังของเรา ทำดี หรือขยันหมั่นเพียร ใจมันควรจะสงบ แต่มันดันฟุ้งซ่าน ไม่ควรเลย หงุดหงิด หัวเสีย ท้อแท้ ที่จริงเขากำลังสอนสัจธรรมให้เรา สอนให้เรายอมรับความจริงที่เกิดขึ้นกับใจของเรา หรือความจริงที่เกิดขึ้นกับกายของเรา ดังนั้น อย่าติดกับความควรอย่างเดียว ต้องเรียนรู้ความจริง และปฏิบัติต่อความจริงให้ถูก อันนี้คือสิ่งที่เรียกว่าเป็นการปฏิบัติธรรมอย่างแท้จริง 

5 ก.ย. 69 - ในคำถามมีคำตอบ : ารรู้จักตั้งข้อสังเกต จนเกิดคำถามขึ้นมาในใจ ถ้าเราถามถูกนี่ มันช่วยพาชีวิตเราไปในทางที่ถูกทางได้ ถ้าเราถามถูกถามดี ก็จะเจอคำตอบที่ดี ไม่ว่าจะเป็นทางโลกหรือทางธรรม ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของกายหรือใจ อย่ามัวแต่หาคำตอบ หรือคิดแต่จะหาคำตอบ โดยที่ไม่รู้จักเฝ้าสังเกต จนเกิดความฉุกคิดขึ้นมา

พระพุทธเจ้ามีคำถามในใจว่า เราจะออกจากทุกข์ได้อย่างไร เมื่อเห็นคนแก่ คนเจ็บ คนตาย คนธรรมดาก็ยอมแพ้ว่า เราก็ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย แต่พระพุทธเจ้าหรือเจ้าชายสิทธัตถะกลับถามว่า เราเกิดมา จะต้องแก่ต้องเจ็บต้องตายอย่างนั้นหรือ หรือว่าจะต้องทุกข์เพราะความแก่ความเจ็บความตายอย่างนั้นหรือ

 

อันนี้คือคำถามที่ทำให้พระองค์ออกบวชเพื่อหาคำตอบ จนสามารถเอาชนะความแก่ความเจ็บความตายด้วยการไม่เกิดได้ ไม่ว่าจะเป็นการเกิดชั่วขณะจิต หรือการเกิดจากท้องแม่ พระองค์พบคำตอบที่เป็นทางออกจากการเกิดที่ว่านี้ได้ เพราะรู้จักตั้งคำถาม ไม่ใช่เห็นอะไรแล้วก็มองผ่าน ๆ หรือยอมจำนน ฉะนั้น ในคำถามมีคำตอบ อยู่ที่ว่าเราจะถามถูก ถามเป็นหรือไม่ 

4 ก.ย. 69 - ตายสงบได้เพราะหมั่นฝึกใจ : แต่ถึงแม้เราเห็นว่าการตายแบบนี้เป็นการตายที่งดงาม ก็อย่าไปยึดติดถือมั่นว่าจะต้องตายแบบนี้นะ เพราะว่าแต่ละคนก็มีวิธีการตายไม่เหมือนกัน ถ้าไปยึดติดว่าต้องตายแบบนี้ๆ อาจจะทำให้จิตใจหวั่นไหว ถ้าเกิดว่าไม่สามารถจะตายแบบนั้นได้

ทั้งหมดนี้ก็อยู่ที่การฝึก ไม่ใช่ฝึกด้วยการทำในรูปแบบ เดินจงกรมสร้างจังหวะเท่านั้น หรือตามลมหายใจ แต่ฝึกจากการที่เจอการกระทบ เจอสิ่งล่อเล้าเย้ายวนหรือสิ่งที่ยั่วยุ เจอสิ่งที่ไม่ถูกใจ เจอสิ่งที่เห็นว่าไม่ถูกต้อง แต่ก็ยังรักษาใจให้สงบได้ จิตไม่หวั่นไหวใจไม่กระเพื่อม

 

อันนี้เป็นตัวที่จะชี้ว่าเราพร้อมที่จะจากไปอย่างสงบหรือเปล่า ถ้าเราเจออะไรมากระทบแล้วจิตกระเจิง เตลิดฟุ้งซ่าน แสดงว่ายังไม่พร้อม ก็ไม่เป็นไร ฝึกต่อไป แต่ให้รู้ว่าคือสิ่งที่เป็นสิ่งที่ควรจะเป็นที่จะช่วยทำให้เราพร้อม และจะทำอย่างนั้นได้สติสำคัญมาก ถ้าสติอ่อน เจออะไรมากระทบก็กระเพื่อม เจออะไรมากระทุ้งก็กระเจิง

 

สิ่งที่เราเจอมันเล็กน้อยมากเมื่อเทียบกับตอนที่เราจะตาย ทั้งความปวด ทั้งอารมณ์สารพัด รวมทั้งอารมณ์ภาพหลอนที่ยุ่งเหยิงสับสน เพราะแรงกรรมจะมาหนักกว่าที่เราเจอในชีวิตประจำวัน อาจจะ 2 เท่า 3 เท่า 5 เท่า 10 เท่าก็ได้

 

ในชีวิตประจำวันเรายังเจออะไรมากระทบ จิตก็หวั่นไหว ใจกระเพื่อม เราก็ไม่แน่ใจว่าถึงเวลาที่เราจะหมดลม เราจะมีความพร้อมที่จะพาใจสงบหรือเปล่า แทนที่ใจจะเป็นตัวช่วยก็กลายเป็นตัวซ้ำก็ได้ ฉะนั้นต้องไม่ประมาท ต้องหมั่นฝึกอยู่เสมอ การฝึกทำซ้ำๆ จะช่วยทำให้เกิดนิสัยใหม่ที่เอื้อต่อการเผชิญความตายอย่างสงบได้ 

3 ก.ย. 69 - ดูแลใจให้เป็นตัวช่วย : ถ้ามีสติดี มีความปวดก็มีแต่ความปวด แต่ไม่มีผู้ปวด ที่ใจทุกข์เพราะมันมีความสำคัญมั่นหมายว่ากูปวด เพราะมีผู้ปวดขึ้นมา แต่สติช่วยทำให้เห็นความปวด ไม่เข้าไปเป็นผู้ปวด ความปวดมันไม่ได้ทำร้ายเรา แต่ความเป็นผู้ปวดต่างหากที่มันทำร้ายเรา อย่างที่หลวงพ่อคำเขียนท่านว่าไว้ แต่ถ้าเรามีสติดี ก็เห็นความปวด แต่ไม่เป็นผู้ปวด ความปวดก็เลยจำกัดอยู่แค่ปวดกาย แต่ถ้าพอเป็นผู้ปวดนี่มันทุกข์ใจด้วย ใจมันก็เลยกลายเป็นตัวซ้ำเข้าไป ไม่ใช่ตัวช่วย

ตรงข้าม ถ้ามีสติ ใจก็จะกลายเป็นตัวช่วยทันที ให้เรารู้จักแสวงหาตัวช่วย อย่างน้อยก็ระวังอย่าให้ใจเป็นตัวซ้ำ จะพึ่งยาอย่างเดียวไม่พอ ต้องอาศัยใจเป็นตัวช่วย อย่างน้อยๆ ก็ดูแลใจอย่าให้เป็นตัวซ้ำ เพราะมันจะเป็นการเติมเพิ่มทุกข์ให้ใจให้กายมาก 

2 ก.ย. 69 - อย่าซ้ำเติมเพิ่มทุกข์ให้ตัวเอง : เจริญสติทำให้เรามีสติรู้ทันความคิดและอารมณ์ และแน่นอนเวลาเจริญสติ เดินจงกรม มันจะมีความคิดต่าง ๆ ผุดขึ้นมา เราไม่อยากให้มันผุด เราอยากจะสงบ แต่มันไม่สงบ ก็ยอมรับมัน ความไม่สงบสร้างความทุกข์ให้กับเราน้อยกว่าความอยากให้สงบ หรือการพยายามดิ้นรนผลักไสความไม่สงบที่เกิดขึ้น

นอนไม่หลับก็ไม่ได้ทำร้ายเรามากเท่ากับใจที่ไม่ยอมรับเมื่อมันนอนไม่หลับ ถ้าเรายอมรับได้ว่า ไม่หลับก็ไม่หลับ เดี๋ยวมันก็หลับไปเอง แต่พอเราวิตกกังวลยอมรับไม่ได้ที่มันไม่หลับ พยายามบังคับจิตให้หลับ มันกลับหลับได้ยากขึ้น

 

ให้เราลองฝึก อันนี้เรียกว่าเป็นการฝึกทำจิต มันเป็นแบบฝึกหัด แต่ในชีวิตจริงบางครั้งเราอาจจะต้องจัดการกับปัญหา แต่ถ้าเราต้องการฝึกจิตเพื่อให้อยู่กับสิ่งที่ไม่สมหวัง ไม่พึงประสงค์ได้ เราก็สามารถจะเอาปัญหาเหล่านี้มาเป็นเครื่องฝึกใจเราได้ เพื่อที่จะไม่ซ้ำเติมเพิ่มทุกข์ให้ตัวเอง 

1 ก.ย. 69 - กายป่วย ใจไม่ป่วยก็ได้ : มีสติรู้ทันความคิดและอารมณ์ต่าง ๆ มีความกลัวแต่รู้ทันความกลัว รู้จักวางใจไม่ให้ความกลัวเข้ามาครอบงำใจได้ มีความวิตกกังวล มีความเครียด แต่ก็รู้ทันมัน ไม่ยอมให้มันเข้ามาครอบงำใจ อันนี้เราทำได้

แต่ข้อสำคัญต้องรู้ก่อนว่ามันเกิดขึ้น หรือยอมรับว่ามันเกิดขึ้น ถ้าเราไม่เห็นมัน ไม่ยอมรับมัน มันก็ยากที่เราจะรู้ทันมัน หรือจัดการกับมันได้อย่างถูกต้อง แล้วถ้าเราจัดการไม่ถูกต้อง อย่างเช่นไปกดข่มมันเอาไว้ หรือปฏิเสธมัน ก็เท่ากับเปิดช่องหรือต่ออายุให้มัน มีอำนาจเหนือใจเรา แล้วพอมันมีอำนาจเหนือใจเรามันก็มีผลต่อกาย อย่างที่ว่า จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว ทุกข์กายไม่เท่าไหร่ แต่ถ้าปล่อยให้ทุกข์ใจมันกำเริบรุนแรง มันก็สามารถจะซ้ำเติมเพิ่มทุกข์ให้กายเราย่ำแย่ได้

 

อย่างที่บอกทุกข์กายบางอย่างนี้เราห้ามไม่ได้ หรืออาจจะรักษาไม่ได้ แต่ความทุกข์ใจเราสามารถจะป้องกัน หรือบรรเทาเบาบางลงได้ และนี่คือช่องทางหรือโอกาสที่จะช่วยทำให้เราอยู่กับความทุกข์กายได้ด้วยใจที่ไม่ทุกข์ 

31 ส.ค. 69 - รู้จักทักท้วงความคิดบ้าง : างทีแม้เราจะรู้ว่าความคิดนี่ทำตามมันทุกอย่างไม่ได้ แต่บางทีสติเราอย่างเดียวไม่พอที่จะทัดทานความคิดแม้จะรู้ว่าเป็นความคิดที่ไม่ดี ต้องอาศัยครูบาอาจารย์ช่วย ต้องอาศัยกัลยาณมิตรช่วยไปเสริมแรงใฝ่ดี หรือเสริมสติให้มันมีกำลังทัดทาน

แต่บางครั้งครูบาอาจารย์หรือคำแนะนำก็อาจจะไม่ช่วยหรือช่วยได้ไม่มาก การทำงาน การใช้แรงงานหนัก ๆ นี่มันก็สามารถจะช่วยทำให้ความคิดที่เป็นความหลงมันอ่อนแรงลงจนเปิดช่องให้สติความรู้สึกตัวได้ทำงาน ทำให้กลับมาเป็นผู้เป็นคนอีกครั้งหนึ่ง หรือทำให้สามารถทัดทานความคิดที่มันหลง ความคิดที่กระเจิดกระเจิงได้

 

อันนี้เป็นเรื่องที่ผู้ปฏิบัติธรรมควรรู้เอาไว้ เพราะว่าบางทีเราก็รู้ว่า ความคิด ทำตามมันทุกอย่างไม่ได้ แต่ความคิดบางอย่างเราสู้ไม่ไหว มันก็ต้องหาตัวช่วยบ้าง การรู้จักหาตัวช่วยนี่ก็เป็นทักษะอย่างหนึ่งของนักปฏิบัติธรรม เพื่อที่จะช่วยให้สติความรู้สึกตัวมันสามารถจะครองจิตครองใจของเราได้ หรือสามารถทัดทานความคิดที่แย่ ๆ หรือความหลงที่เกิดขึ้นได้ 

30 ส.ค. 69 - ทำอย่างไรใจไม่ทุกข์เพราะคำพูดของคนอื่น : ท่านเว่ยหล่าง ท่านเขียนโศลก เขียนว่า ไม่มีต้นโพธิ์ ไม่มีกระจกใส เมื่อทุกอย่างว่างเปล่า ฝุ่นจะเกาะกับอะไร โศลกนี้ท่านเขียนเพื่อท้วง หรือไม่ได้เรียกว่าโต้ แต่เพื่อชี้ให้เห็นอีกมุมหนึ่ง เพราะว่าก่อนหน้านั้นศิษย์รุ่นพี่ของท่านเขียนว่า กายนี้เหมือนต้นโพธิ์ จิตเหมือนกระจกใสสะอาด ต้องหมั่นเช็ดถูอย่าให้ฝุ่นเกาะ แต่ว่าท่านเว่ยหล่างท่านมาเหนือเมฆ ท่านบอกว่า ไม่มีต้นโพธิ์ ไม่มีกระจกใสอันสะอาด เมื่อทุกอย่างว่างเปล่า ฝุ่นจะเกาะกับอะไร

ถ้าทุกอย่างว่างเปล่า แม้หินตกลงมาก็ไม่เกิดอะไรขึ้น แต่ถ้าใจนี้เหมือนกระจก นอกจากหมั่นเช็ดถูเพื่อไม่ให้ฝุ่นเกาะ แล้วก็ต้องระวังไม่ให้ก้อนหินมันตกลงมาด้วย เพราะถ้าก้อนหินตกลงมาก็กระจกก็ร้าวหรือแตก แต่ก้อนหินจะใหญ่แค่ไหน ถ้าไม่มีกระจกรองรับ ก้อนหินมันก็ไม่ทำให้เกิดอะไรขึ้น ไม่มีกระจกแตก ไม่ใช่แค่ไม่มีกระจกที่เปื้อนฝุ่นเท่านั้น

 

เพราะฉะนั้นเราทำอะไรได้เยอะเลย แม้คำพูดหรือสายตาของคนมันจะเป็นไปในทางลบ หรือแม้แต่ในทางบวกก็ไม่สามารถทำอะไรเราได้ ทั้งหมดนี้มันอยู่ที่ใจเรา ใจเราไปให้ค่ากับมัน ไปใส่ใจมันหรือเปล่า หรือไปให้ค่ามันในทางบวกหรือทางลบ หรือว่ายังมีความยึดติดถือมั่นในหน้าตา ถ้าเราทำให้ตัวกูว่างเปล่าหรือว่างเปล่าจากตัวกู แม้จะเป็นก้อนหินตกลงมา มันก็ไม่มีอะไรเกิดขึ้น อย่าว่าแต่ฝุ่นเลย ฝุ่นนอกจากจะเกาะอะไรไม่ได้แล้ว ก้อนหินก็ยังทำอะไรไม่ได้ด้วยซ้ำ 

29 ส.ค. 69 - ปฎิบัติอย่างไรไม่ผิดทาง : เห็นกายเคลื่อนไหว คือทำอะไรก็รู้ตัว รับรู้รู้สึกถึงความเคลื่อนไหว ถ้าใช้กายก็รู้สึกว่ากายเคลื่อนไหว เวลาเจออะไรทางตา ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย ทางใจ ก็ใจกระเพื่อม คิดนึกอะไรขึ้นมาก็เห็นมัน อันนี้เรียกว่าเห็นใจคิดนึกเมื่อเกิดผัสสะ ซึ่งรวมไปถึงรู้กายเคลื่อนไหวเมื่อเสพ เห็นใจคิดนึกเมื่อบริโภครวมไปด้วย ฉะนั้นการปฏิบัติธรรม ถ้าหากว่าเราเข้าใจอปัณณกปฏิปทา การปฏิบัติธรรมนี้ทำได้ทั้งวัน ทำได้ทุกที่ ทำได้ทุกเวลา เป็นพระเป็นโยมก็ทำได้ แล้วมันจะไปเสริมกับเสริมด้วยอปัณณกธรรม

อปัณณกธรรมก็คือเป็นเรื่องของทัศนคติ ไม่มามัวหาคำตอบว่ามีชาติหน้าหรือไม่ เพราะแม้จะมีชาตินี้ชาติเดียว ไม่มีชาติหน้า ก็สมควรทำความดี ทำความดีด้วยการไม่ใช่แค่รักษาศีลแต่ว่าบำเพ็ญอปัณณกปฏิปทาอย่างที่ได้พูด มันก็ทำให้ชีวิตของเราเป็นไปในทางที่เจริญงดงามได้ อย่างน้อยก็ชาตินี้ แล้วถ้ามีชาติหน้าก็เชื่อว่าได้ไปสุคติอย่างแน่นอน