Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

1 ส.ค. 69 - ฝึกสติจนเห็นโดยไม่เป็น : สิ่งที่เป็นนามธรรมคืออารมณ์ ถ้าเราไม่เห็นก็จะไปเผลอยึดว่าเป็นขึ้นมา ความคิดเป็นเรา ความโกรธเป็นเรา ความเศร้าเป็นเรา ความปวดเป็นเราเป็นของเรา ถ้าปฏิบัติจนเห็นก็จะรู้ว่ามันไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา แล้วมันก็จะมีอิทธิพลต่อจิตใจเราน้อยลง ไม่ว่าจะเป็นตัวการทำให้เราทุกข์ แต่ก่อนกายทุกข์ใจก็ทุกข์ด้วย เพราะใจไปยึดว่าความปวดเป็นเรา ความเจ็บเป็นเราเป็นของเรา แต่ตอนหลังเห็นว่ากายปวดแต่ใจไม่ได้ปวดด้วย เพราะว่าความปวดไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา แล้วพอเราแยกออกระหว่างเห็นกับเป็น การที่จะหลงเชื่อมันจนนำไปสู่ความทุกข์ หรือนำไปสู่ความชั่ว มันก็ทำไม่ได้

เช่น ความโกรธไม่ใช่แค่เผาลนใจ เมื่อเราไปยึดว่าเราโกรธ ความโกรธเป็นของเรา ความโกรธเป็นเรา ยังสามารถบงการให้เราทำร้ายคนอื่นได้ด้วยคำพูด ด้วยการกระทำ อันนี้ก็เรียกว่าถลำเข้าไปสู่ความชั่ว แต่ถ้าเกิดว่าเราเห็นมัน มันก็จะมีอำนาจเหนือใจเราน้อยลง ทำให้ใจทุกข์น้อยลง ทำให้การกระทำและคำพูดไปในทางที่ชั่วร้ายน้อยลง หรือเบียดเบียนคนอื่นน้อยลง

 

ฉะนั้นก็ต้องทำให้ได้ พยายามปฏิบัติ แต่ว่าถ้าอยาก ถ้าอยากมากมันก็ไม่ได้ ต้องทำโดยไม่อยาก ทำโดยวางความคาดหวัง แต่พอถึงเวลาที่จะชี้วัดว่าการปฏิบัติของเราก้าวหน้าแค่ไหนก็ดูตรงนี้แหละเป็นจุดเริ่มต้น คือแยกได้ระหว่างเห็นกับเป็น เห็นความคิดไม่เป็นผู้คิด เห็นความโกรธไม่เป็นผู้โกรธ ถ้ายังทำตรงนี้ไม่ได้ก็ยังถือว่าต้องฝึกต่อไป แล้วต้องทบทวนด้วยว่าที่ทำไปถูกหรือเปล่า เพราะบางทีทำไปเป็นปีอาจจะทำไม่ถูกก็ได้ ก็เลยไม่เห็นสักที มีแต่เข้าไปเป็นทุกครั้งไป ครูบาอาจารย์พูดว่า เห็น ไม่เข้าไปเป็น ก็ไม่เข้าใจ อันนี้เพราะว่าปฏิบัติไม่พอ หรือปฏิบัติไม่ถูกก็ได้ 

31 ก.ค. 69 - แสวงหาสิ่งใดย่อมพบสิ่งนั้น : กปฏิบัติธรรมที่แสวงหาหลายสิ่งหลายอย่าง และก็อยากให้สิ่งนั่นเกิดขึ้นกับตน แต่จะมั่นใจได้อย่างไรว่า เมื่อสิ่งนั่นมาอยู่ต่อหน้าแล้ว หรืออยู่กลางใจแล้ว จะรับรู้ว่านั่นแหละคือสิ่งที่แสวงหา ไม่ว่าจะเป็นความสงบ เป็นความรู้สึกตัว หรือแม้แต่นิพพาน

ยังไม่ต้องพูดถึงการแสวงหาสิ่งที่หยาบๆ หลายคนตกงาน อยากจะหางาน แต่หาเท่าไหร่ก็หาไม่เจอสักที ที่จริงงานมาอยู่ต่อหน้าแล้ว แต่คิดว่ายังไม่ใช่ เพราะอาจจะเป็นงานที่ผลตอบแทนต่ำ หรืออะไรก็ตามแต่ หลายคนหางาน และงานก็เจอะตัวแล้ว แต่กลับปฏิเสธ

 

แต่บางคนฉลาดพอ หางานและพบว่างานมาอยู่ต่อหน้า แม้ดูเหมือนจะไม่ใช่แต่ที่จริงใช่ ก็ฉวยไว้และใช้งานนั้นในการสร้างเนื้อสร้างตัว เหมือนกับที่สมทัยเจอโชคในรูปของขยะ และอาศัยขยะนั้นในการสร้างเนื้อสร้างตัวจนร่ำรวย สิ่งที่รูมิพูด จะว่าไปแล้วลึกซึ้ง เพียงแต่ว่าเราจะเข้าใจ หรือปฏิบัติให้เกิดผลดีกับตัวเองแค่ไหน

30 ก.ค. 69 - ตั้งมั่นในความดีด้วยการอธิษฐาน : ติดอะไรก็ตามก็ลองใช้ช่วงเข้าพรรษานี่แหละ ลดละหรือไม่ก็เลิกไปเลย แต่จะทำอย่างนั้นได้ก็ต้องมีการอธิษฐาน เพราะว่าถ้าไม่อธิษฐาน เดี๋ยวมันก็จะมีข้ออ้างอย่างโน้นอย่างนี้ กิเลสฉลาดอยู่แล้วในการหาข้ออ้าง แล้วถ้าเราไม่มีการตั้งใจแน่วแน่เด็ดเดี่ยว เราก็จะโอนอ่อนผ่อนตาม

ให้เราเลือกที่จะทำสิ่งดีๆ ไม่ว่าจะเป็นการลดละสิ่งที่ไม่ดี หรือการทำสิ่งดีๆ ที่เป็นทางบวก เช่น การทำวัตรสวดมนต์ การเจริญสติทำสมาธิ และตั้งใจทำให้ได้ทุกวัน จะมีข้ออ้างยังไงก็จะไม่บ่ายเบี่ยง ไม่หลีกเลี่ยง หรือไม่ยกเลิก อันนี้จะเป็นการบำเพ็ญบารมี

 

ต่อไปพอเราทำได้ ทำสำเร็จตลอด 3 เดือน ต่อไปเรื่องที่ยากกว่านั้นเราก็จะมีความมั่นใจที่จะทำได้ เพราะว่าเรื่องอื่นเราก็เคยทำมาแล้ว ข้อสำคัญก็คือเมื่อเราตั้งใจจะลดละเลิกอะไรก็ตาม หรือตั้งใจจะทำสิ่งดีๆ ก็ตาม เพียงแค่ตั้งใจว่าจะทำให้ดีที่สุด ไม่มีความหมายเลย เดี๋ยวนี้ได้ยินบ่อย ฉันหรือผมจะทำให้ดีที่สุด อันนี้ไม่มีความหมายเลย เป็นแค่คารม เพราะว่าดีที่สุดของเราแปรเปลี่ยนโอนเอียงได้

29 ก.ค. 69 - ทางออกจากทุกข์อยู่ที่ใจ : การภาวนา โดยเฉพาะการปฏิบัติตามหลักอริยมรรคมีองค์ 8 ถ้าเราทำให้ครบถ้วน ทั้งศีล สมาธิ ปัญญา เกิดสัมมาทิฏฐิขึ้น เราก็จะรู้ว่าร่างกายนี้ไม่ใช่ของเราเลย ไม่มีอะไรที่เป็นของเราเลย ความกระจ่างแจ้งในความจริงเช่นนี้ทำให้ปล่อยวางสิ่งต่าง ๆ ไม่เห็นว่ามันเป็นสิ่งที่เวลามีมันในครอบครอง ก็ไม่รู้สึกว่าเป็นเรื่องที่น่ายินดี น่าพอใจ คือไม่ยึดติดกับมัน พอไม่ยึดติดกับมัน สูญเสียไป ใจก็ไม่ทุกข์

ทั้งหมดนี้มันเป็นเรื่องที่ต้องอาศัยการใคร่ครวญและการปฏิบัติ ซึ่งพระพุทธเจ้าก็ทรงบอกทางเอาไว้แล้ว เรียกว่า เป็นทางออกจากทุกข์ ก็มีอยู่แล้วในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ฉะนั้นก็เป็นสิ่งที่เราควรจะใคร่ครวญให้ลึกซึ้ง โดยเฉพาะเมื่อมาถึงวันนี้ เพราะว่าธรรมบทนี้อย่างที่อาตมาบอก มันคือแผนที่ชีวิต ที่บอกเส้นทางชีวิตของเราตั้งแต่เกิดจนตาย

 

และยังบอกไม่ใช่ทางที่ต้องจะเจอความทุกข์เสมอไป เพราะทางออกจากทุกข์ก็มีอยู่ แม้ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องป่วย ต้องตาย ต้องพลัดพรากจากสิ่งที่รัก ที่พอใจ แม้ต้องประสบกับสิ่งที่ไม่รัก ไม่พอใจ แต่ว่าเราทำได้ เจอทุกข์แต่ใจไม่ทุกข์ ถ้าเรารู้จักนำเอาธรรมะที่พระองค์สอนแสดงมาปฏิบัติ 

28 ก.ค. 69 - สงบได้เพราะใจรู้ : ความสงบ สงบเพราะรู้ รู้ทันความคิดและอารมณ์ ไม่ใช่สงบเพราะไม่รู้ หรือสงบเพราะตัดการรับรู้ และถ้ารู้ทันความคิดและอารมณ์ ต่อไปก็พร้อมจะรับรู้เสียง รูป รสที่เกิดขึ้น ไม่ต้องตัดมัน เพราะว่าแม้จะได้ยินเสียงใจก็ไม่ทุกข์ มันก็ช่วยทำให้เราสามารถที่จะพบความสงบได้

แม้กลับไปบ้าน แม้ไปที่ทำงาน แม้อยู่ในเมือง อยู่ในตลาด ใจก็สงบได้ เสียงที่มากระทบหูก็ไม่ทำให้ใจเป็นทุกข์ ไม่จำเป็นต้องเก็บตัวอยู่ในห้องพระ ปิดประตูหน้าต่าง เปิดแอร์ จึงจะสงบได้ อยู่ท่ามกลางผู้คน ทำงานทำการ ใจก็สงบ อันนี้คือสงบเบื้องต้นที่จะพึงได้จากการปฏิบัติ ต่อไปก็จะสงบไม่ใช่เพราะสติ แต่สงบเพราะปัญญา ซึ่งอันนั้นก็เป็นอีกขั้นหนึ่งของการเข้าถึงความสงบในพุทธศาสนา 

27 ก.ค. 69 - สิ่งที่ต้องระวังเมื่อเจอความไม่ถูกต้อง : ผู้ที่ใฝ่ธรรมเวลาเจอคนไม่ดีจึงต้องระวัง ไม่ใช่ระวังอะไรแต่ระวังใจเราว่า ความโกรธความเกลียดที่เกิดขึ้นจะดึงเอาความชั่วร้ายในใจเราออกมา ทำให้เรากลายเป็นอีกคนเหมือนกับถูกผีเข้าสิง หรือมิฉะนั้นมันก็จะคอยเป็นตัวดูดซับเอาความไม่ดีของคนอื่นมาไว้ในตัวเรา เราเกลียดเขาอย่างไรเราก็เป็นอย่างนั้น อันนี้เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า 

26 ก.ค. 69 - ชีวิตดีเพราะมีตัวช่วย : บางทีต้องรู้จักหาตัวช่วยอย่างอื่นด้วย เช่น บางทีตั้งใจว่าจะทำแต่ว่าลืม ลืมเพราะว่าไม่ใช่เป็นนิสัยความเคยชิน แล้วก็มีอะไรที่ชวนให้หลงให้ลืมอยู่บ่อย ๆ ก็ต้องเอาการปฏิบัติไปผูกติดอยู่กับสิ่งที่เราทำเป็นประจำ เช่น ทุกวันเรากินข้าว อาบน้ำ ล้างจานทุกวัน ก็เอาการภาวนาหรือการปฏิบัติไปผูกติดอยู่กับสิ่งที่เราทำทุกวัน พอเรากินข้าวเสร็จแล้ว ก็นึกขึ้นมาได้ว่าต้องปฏิบัติแล้ว หรือก่อนจะกินข้าว ตื่นนอนขึ้นมา ล้างหน้าเสร็จแล้วก็ปฏิบัติเลย เพราะว่าเราจำได้ว่าอาบน้ำเสร็จ ต้องภาวนา ต้องปฏิบัติ

แล้วต้องฉลาดในการหาตัวช่วยอย่างอื่นด้วย คนที่ชอบฟุ้งซ่าน ใจลอย บางทีก็ต้องรู้จักเอาปัจจัยภายนอกมาเป็นตัวช่วย ตัวเตือนสติ เช่น ไฟแดง ขับรถหลายคนไม่ชอบไฟแดง สัญญาณไฟแดง เจอสัญญาณไฟแดงทีไร หงุดหงิดทุกทีเพราะต้องหยุด แต่ถ้าเราลองเอาสัญญาณไฟแดงไปเป็นเครื่องเตือนใจว่า เอ้า ได้เวลาหยุดแล้ว หยุดฟุ้งซ่าน เห็นไฟแดงเมื่อไหร่ ก็คือเตือนสติให้หยุดฟุ้งซ่าน หยุดคิด กลับมาอยู่กับลมหายใจ อันนี้ก็เรียกว่าเป็นการหาตัวช่วย 

24 ก.ค. 69 - ใช้ชีวิตแบบคิดเผื่อเสมอ : ชีวิตของคนสมัยใหม่ก็เป็นชีวิตที่เผื่อหลายอย่าง แต่ว่าหลายคนลืมเผื่อความตาย หรือความพลัดพรากสูญเสีย ซึ่งไม่ได้หมายถึงความตายของตัวเองหรือของคนที่เรารัก แต่คือความพลัดพราก สูญเสียทรัพย์สินเงินทอง ของรัก เผื่อไว้บ้างก็ดี เงินทองที่มีอยู่ในธนาคารอาจจะโดนกวาดไปเกลี้ยงเพราะพวกสแกมเมอร์มาเอาไป อย่างน้อยก็เผื่อใจไว้ แต่ถ้าทำได้มากกว่านั้นคือ นอกจากเผื่อใจไว้ก็ลงมือทำด้วย เช่น เผื่อใจว่าคนที่เรารักอาจจะจากไปวันนี้วันพรุ่งหรือว่าในเร็วๆนี้ อันนี้เผื่อใจ เรียกว่าทำจิต แล้วก็นำไปสู่การทำกิจก็คือว่า ปฏิบัติต่อเขาให้ดีที่สุด

ฉะนั้นถ้าเราคิดเผื่อแบบนี้ แล้วขยายจากการทำจิตไปเป็นการทำกิจ ก็จะไม่มีอะไรให้ตนเองเศร้าเสียใจหากว่าเหตุร้ายเกิดขึ้น ถ้าคนเราเผื่อไว้เสมอมันจะไม่ลืมตัว เวลาไปประชุม หรือว่าไปเข้าตึกไหน หรือว่าไปสังสรรค์ ก็มองหาป้ายทางออกฉุกเฉินไว้บ้าง เผื่อไว้ เผื่อไฟไหม้จะได้หนีออกได้ทัน หรือเผื่อแผ่นดินไหวก็จะได้รู้ว่า จะวิ่งหนีไปทางไหน เรียกว่าใช้ชีวิตอย่างไม่ประมาท แต่อย่าให้ถึงกับประสาท ประสาทนี่ก็ไม่ดี

 

ไม่ประมาทแต่อย่าถึงกับประสาท ถ้าเราเผื่อเอาไว้อย่างนี้เสมอ เราก็จะเป็นชีวิตที่ตื่นรู้ เตรียมพร้อมอยู่เสมอ และสิ่งที่ควรทำเราก็จะได้ทำ ไม่ปล่อยให้ค้างคาหรือบกพร่อง โดยเฉพาะการทำจิต ฝึกจิตฝึกใจ การทำหน้าที่ ทำความดีต่อคนที่เรารัก 

23 ก.ค. 69 - สิ่งที่ผู้ใฝ่ธรรมพึงได้ : ยิ่งมันคิดเราก็ยิ่งรู้ ถ้าไม่คิดเราก็ไม่รู้ รู้อะไร รู้ทันความคิด แล้วถ้าเห็นความคิดบ่อยๆ ก็จะได้รู้สัจธรรมของความคิด สัจธรรมที่ว่าคือความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ ความไม่ใช่ตัวไม่ใช่ตน หรือไตรลักษณ์ ความคิดฟุ้งซ่านแสดงไตรลักษณ์ให้เราเห็น อยู่ที่ว่าเราจะมองเห็นไหม และเรามองเห็นได้ถ้าหากว่าเรารู้จักใคร่ครวญ ไม่ใช่คิดแต่จะจ้องเอาความสงบ เอาสีเอาแสง

ของบางอย่างมันเกิดขึ้น แต่เราไม่เห็น ไม่ใช่ไม่มี แต่ว่าเราไม่มองมัน ไม่ใส่ใจมัน เพราะเราคิดแต่จะเอาความสงบ ทั้งที่การได้เรียนรู้ก็เกิดขึ้นกับเราแล้ว ถ้านักภาวนาเน้นเรื่องการใฝ่รู้ ใฝ่เรียนรู้ มันยิ่งฟุ้งมันยิ่งคิด มันยิ่งได้รู้ รู้ทันความคิดซึ่งทำให้สติเติบโตได้เร็ว ยิ่งคิดก็ยิ่งได้สติ เพราะว่าสติมีแบบฝึกหัด

 

จะระลึกได้ก็ต้องหลงหรือลืมก่อน ถ้าเราไม่หลงหรือไม่ลืม เราจะระลึกได้อย่างไร ระลึกได้ก็คือหน้าที่ของสติ จะจำได้ก็ต้องหลงก่อนหรือลืมก่อน จะรู้ตัวก็ต้องลืมตัวก่อน ฉะนั้นการลืมตัวก็ดี การหลงลืมก็ดี ก็เป็นข้อดีทำให้จิตได้พัฒนา มีสติรวดเร็วว่องไว มีความสามารถในการรู้ทันความคิดและอารมณ์ ซึ่งมีคุณค่ามาก 

14 ก.ค. 69 - ธรรมะอยู่ฟากตาย : คนเราถ้ารู้จักตระหนักว่าร่างกายไม่ใช่ของเรา ชีวิตไม่ใช่ของเรา อย่างน้อยร่างกายก็ต้องคืนให้กับธรรมชาติไปเมื่อถึงเวลา แต่พอไม่คืนเข้า ก็เลยเกิดความทุกข์ พยายามต่อสู้ขัดขืนกับความตาย พยายามไม่ยอมคืนร่างกายให้กับเจ้าของที่แท้คือธรรมชาติ ที่จริงความตายนี่มาเตือนเราว่า ไม่มีอะไรที่เป็นของเราเลย หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้ดี ธรรมะนี่อยู่ฝากตาย หลวงปู่ดู่ พรหมปญโญ ก็พูดเหมือนกัน นิพพานอยู่ฝากตาย ในแง่หนึ่งก็หมายความว่า เวลาปฏิบัติธรรมก็ต้องพร้อมตาย หรือพร้อมที่จะมอบกายถวายชีวิต ไม่ว่าจะเดินธุดงค์ ไม่ว่าจะปฏิบัติอะไรก็ต้องพร้อมตายทุกเมื่อ ก็คือเจริญมรณสติอยู่เสมอ แต่ว่าความหมายที่ว่าธรรมะอยู่ฝากตายยังมีความหมายที่ลึกซึ้ง ก็หมายความว่า เราจะพบธรรมะก็ในฝากของความตาย หรือในยามที่ประสบความทุกข์

ความทุกข์หรือว่าฝากตายก็คือแรงที่อุดมไปด้วยธรรมะ เราจะเข้าใจธรรมะได้นี่ก็ต้องค้นหาจากความทุกข์ยาก หรือแม้กระทั่งในยามที่กำลังจะตาย ถ้าเราเข้าใจว่าธรรมะอยู่ฝากตายก็อาจจะทำใจได้ เวลาเดินธุดงค์แล้วปรากฎว่าถูกช้างเหยียบ ถูกเสือกัดตาย หรือว่ากลับมาแล้วโดนรถชนตาย เพราะว่าเมื่อจะปฏิบัติธรรมทั้งที่ก็ต้องพร้อมที่จะมอบกายถวายชีวิต พร้อมที่จะตายได้ทุกเมื่อ แต่ในขณะเดียวกันถ้ายังไม่ตายก็ต้องรู้ว่า ในความทุกข์หรือที่โบราณเรียกว่าฝากตาย คือโอกาสที่เราจะพบธรรม งั้นถ้าหากต้องการที่จะเข้าถึงธรรม ต้องไม่กลัวความทุกข์ ไม่กลัวความตาย และที่จริงก็เป็นอย่างนั้น เพราะว่าพอถ้าหากเราไม่เห็นธรรมในเวลาปกติ พอใกล้ตายก็จะเห็นธรรมขึ้นมา

 

อย่างที่พระอรหันต์หลายท่านได้บรรลุธรรมตอนจะใกล้ตาย เพราะความตายสอนให้ท่านรู้ว่า ร่างกายไม่ใช่ของเราเลย ถึงเวลาที่ร่างกายจะคืนสู่ดิน น้ำ ลม ไฟ หรือคืนสู่ธรรมชาติก็ต้องยอม เพราะถ้าไปยึดว่าเป็นของกู ของกู ไม่ยอมให้ ไม่ยอมคืนให้กับเจ้าของที่แท้ก็จะทุกข์ทรมาน แต่ถ้าคืนให้กับเจ้าของที่แท้คือธรรมชาติ ก็อาจจะพบกับนิพพานได้ หรือถึงไม่พบกับนิพพานก็จะพบว่า พบธรรมที่ทำให้จิตใจสุขสงบ

 

ฉะนั้นเวลาเกิดเหตุการณ์ทำนองนี้ขึ้นมา ให้เราอย่าไปหวั่นไหวว่าทำไมทำบุญ ทำไมปฏิบัติธรรม ถึงต้องเกิดเหตุการณ์แบบนี้ เพราะว่าถ้าเราวางใจเป็น นอกจากเราจะพร้อมรับความตายทุกเมื่อ เรายังพบว่าท่ามกลางความตายนั้นก็มีธรรมะให้เราได้เรียนรู้ หรือสามารถจะเข้าถึงได้ เพราะธรรมะก็อย่างที่หลวงปู่มั่นท่านว่าอยู่ฝากตาย