Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

28 ก.ย. 64 - อย่ายอมให้อดีตล่ามเราเอาไว้ : เรามีความรู้สึกตัวมากขึ้นเรื่อยๆมากขึ้นเรื่อยๆ มันเกิดนิสัยใหม่ขึ้นมา ความหลงก็เริ่มอ่อนกำลังลง ใหม่ๆความหลงก็เหมือนนิสัยอื่นๆ มันเหมือนกับเป็นร่องน้ำ เป็นร่องน้ำที่ลึกปล่อยน้ำเข้าไปไปทางร่องนี้แหละครั้นเราจะพยายามสร้างร่องใหม่ เราพยายามขูดร่องใหม่ แต่พอปล่อยน้ำที่ไร น้ำก็ไปร่องเก่าอยู่นั่นแหละ มีน้ำนิดหน่อยที่มันไหลไปทางร่องใหม่ แต่พอเราขุดไปเรื่อยๆ ร่องใหม่ก็จะใหญ่ขึ้นๆ น้ำก็จะค่อยๆไหลไปทางร่องใหม่มากขึ้น จนกระทั่งถึงจุดหนึ่ง น้ำจะไหลไปทางร่องใหม่มากกว่าร่องเก่า

ร่องเก่าก็จะตื้น ขณะที่ร่องใหม่ก็จะกว้างและลึก อันนี้เรียกว่านิสัยใหม่เกิดขึ้นแล้ว ใหม่ๆนิสัยเก่ามีกำลังมากเลย เพราะว่ามันสะสมมานาน การที่เราจะสร้างนิสัยใหม่มาแทนนิสัยเก่า มันไม่ใช่เรื่องง่าย เหมือนกับการสร้างร่องน้ำใหม่มาแทนร่องน้ำเก่า ใหม่ๆน้ำไม่ไปร่องใหม่หรอก มันก็จะไปแต่ร่องเก่า แต่พอเราทำไปเรื่อยๆทำไปเรื่อยๆขุดไปเรื่อยๆ น้ำก็จะค่อยๆไหลไปร่องใหม่มากขึ้น

 

อันนี้เรียกว่านิสัยใหม่มันเริ่มจะเอาชนะนิสัยเก่า เราจะหลุดจากนิสัยเก่าได้ มันต้องสร้างนิสัยใหม่ อย่าว่า แต่เรื่องนิสัยที่ชอบหลงและเปลี่ยนมาเป็นนิสัยที่รู้สึกตัว แม้กระทั้งการตื่นเช้า ใหม่ๆทั้งที่รู้ว่าตื่นเช้าดี แต่มันก็ไม่ยอมตื่นมันก็งัวเงียอยู่นั่นแหละ เพราะว่านิสัยเก่า ตื่นสาย มันยังมีกำลังอยู่ แต่พอเราทำบ่อยๆทำบ่อยๆ มันก็จะตื่นเช้าได้บ่อยขึ้นๆ ความงัวเงียที่เคยเกิดขึ้นค่อยๆหายไป นิสัยใหม่เกิดขึ้น นิสัยเก่าก็ตายหายไป

 

การที่พาตัวเองออกจากนิสัยเก่านั้น ก็เป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะนิสัยที่มันคอยกดถ่วงหรือเหนี่ยวรั้งเราไม่ให้เจริญงอกงาม หรือก้าวหน้า ไม่ว่าจะเป็นนิสัยเก่าก็ดี ประสบการณ์เก่าๆในอดีตก็ดี อันนี้เราต้องคอยสำรวจว่า มันมามีอิทธิพลต่อจิตใจเราแค่ไหน มันมาคอยล่ามเราให้อยู่กับที่ หรือว่าไม่สามารถจะก้าวหน้าไปหรือเปล่า ถ้าเป็นเช่นนั้นก็ต้องพยายามที่จะพาตัวให้หลุดจากประสบการณ์เดิมให้ได้

 

รวมทั้งพาตัวหลุดออกจากนิสัยเดิม ด้วยการทำความเพียร สร้างนิสัยใหม่ขึ้นมา สร้างสิ่งดีๆที่จะทำให้เราเกิดความมั่นใจในการลบล้างภาพเดิมๆที่มันฝังใจเรา อันนี้คือสิ่งที่เราทำได้ พระพุทธศาสนาเชื่อเรื่องของกรรมในปัจจุบัน การทำกรรมในปัจจุบันโดยเฉพาะมีความเพียร มันจะช่วยทำให้เกิดสิ่งใหม่ๆขึ้นมา ทดแทนสิ่งเก่าๆที่ไม่ดี 

27 ก.ย. 64 - หาชัยภูมิให้ใจ : เวลาน้ำท่วม ที่สูงมันเป็นชัยภูมิที่ทำให้เราปลอดภัย เราก็ควรจะรู้จักหาชัยภูมิให้กับจิตใจของเรา โดยเฉพาะในโลกที่มันผันผวนปรวนแปร ถ้าไม่อยากให้ความทุกข์มันมากระทบจิตใจ เราต้องรู้จักหาชัยภูมิให้กับจิตใจ ก็คือที่สูง สติช่วยยกจิตให้สูงขึ้น มันเป็นชัยภูมิที่เหมาะที่ปลอดภัยของจิต สติปัฏฐานนั้น ถ้ารู้จักเอาจิตมาตั้งอยู่บนฐานที่เหมาะสม คือสติปัฏฐาน มันก็เหมือนกับว่าจิตมีชัยภูมิที่ดีที่ความทุกข์มันไม่ท่วมถึง เหมือนกับเวลาเราอยู่ที่สูง น้ำท่วมมันก็ไม่สามารถที่จะมารบกวนได้ เพราะฉะนั้นเราต้องรู้จักหาชัยภูมิให้ใจ เป็นชัยภูมิที่ช่วยให้ใจอยู่บนที่สูงที่ปลอดภัย จากสิ่งรบกวน ซึ่งที่จริงมันก็ไม่ใช่เกิดจากรูปรสกลิ่นเสียงที่มากระทบหรอก แต่มันอยู่ที่ใจที่ไม่มีสติเป็นเครื่องรักษา

แต่ถ้าหากว่าใจมีสติเป็นเครื่องรักษา หรือว่ามีสติเป็นเครื่องช่วยยกจิตให้มันอยู่เหนือความทุกข์ทางใจ เหนืออารมณ์ที่มารบกวน ไม่ใช่แค่ความคิดฟุ้งซ่าน แต่รวมถึงความหงุดหงิด ความโกรธ ความเกลียด ความเครียด สิ่งเหล่านี้เราห้ามไม่ได้ เหมือนกับเราห้ามเสียงดังไม่ได้ เหมือนกับเราห้ามฝนไม่ได้ แต่ว่าเมื่อมันเกิดขึ้นแล้ว ใจเราไม่ทุกข์เพราะสิ่งนั้นเพราะว่าใจเราอยู่เหนือจากการคุกคามการรบกวนของมัน ทั้งนี้เพราะมีสติปัฏฐานเป็นฐานของใจ ทำให้ใจอยู่เหนือสิ่งเหล่านี้ได้ หน้าที่ของเราคือการปฏิบัติธรรม เพื่อให้ใจมีที่ตั้ง ที่สูง เป็นชัยภูมิที่ทำให้เกิดความปลอดภัยแก่จิตใจอย่างแท้จริง 

26 ก.ย. 64 (เย็น) - ฝึกจิตให้งอกงามเหมือนดอกบัว :

เมื่อเห็นดอกบัวบาน ใจเราก็พลอย

เบิกบานไปด้วย และถ้าพิจารณาอีกสักนิด

ก็จะได้แง่คิดสำหรับชีวิตด้วย บัวนั้นถือกำเนิด

จากโคลนตม ถ้าไม่มีโคลนตม ก็ไม่มีดอกบัว

ใช่หรือ ไม่ว่าทุกข์กับธรรม แยกจากกันไม่ได้

ไม่มี ทุกข์ ก็ไม่พบธรรม เมื่อใดที่มี ความทุกข์

ก็ขอให้ตระหนักว่า นั่นคือโอกาสที่จะดอกบัว

จะเบ่งบานกลางใจเรา บัวเกิดในน้ำ แต่ก็สามารถ

เจริญเติบโตจนพ้นน้ำและชูดอกได้ อย่างสวยสด

งดงาม คนเราก็ เช่นกัน แม้จะเกิดท่ามกลางกิเลส

แต่ ก็สามารถยกจิตเหนือกิเลสได้

 

น้ำไม่อาจจับต้องใบบัวฉันใด เราก็พึงรักษาใจ

มิให้อกุศลและ ความทุกข์แปดเปื้อนฉันนั้น

ด้วยคุณสมบัติพิเศษดังกล่าว บัวจึงถูกเลือก

ให้เป็นสัญลักษณ์ ของผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

หลุดพ้นจากกิเลสสิ้นเชิง ดังนั้นเมื่อเรา เห็นดอกบัว

ขอให้ถือดอกบัวเป็นครูที่สอนธรรมอันลึกซึ้งแก่เรา 

26 ก.ย. 64 (เช้า) - ทำความเพียรด้วยใจปล่อยวาง : การปฏิบัติธรรมหรือการทำอะไรก็ตาม เราก็มีเคล็ดลับอยู่ตรงนี้ รวมทั้งการดำเนินชีวิตด้วย ทำเต็มที่โดยวางจุดหมายเอาไว้ก่อน แล้วพอวางจุดหมายแล้ว มันก็ไม่เครียด มันก็ไม่ทุกข์ได้เท่าไหร่ก็เท่านั้น สอบไม่ได้ก็สอบใหม่ ไม่ได้อีกสอบใหม่ ฟุ้งบ้างก็ช่างมัน หลงบ้างก็ช่างมัน แต่ไม่เลิกทำ ทำไปเรื่อยๆ เดี๋ยวมันก็เห็นผลหรือว่าทำได้อย่างที่คาดหวังไว้ มันเป็นความสำเร็จได้โดยที่ปล่อยวางความสำเร็จนั้น แต่เอาใจมาอยู่ที่ทำความเพียร เพียรได้อย่างต่อเนื่องเพราะทำเล่นๆ หรือว่าเดินไปเรื่อยๆ

สำหรับคนทั่วไปก็ทำยาก เพราะว่าจะทำให้ต่อเนื่อง มันต้องโหมด้วยการกระตุ้น โดยมีความสำเร็จเป็นแรงผลัก และยิ่งทำอย่างนั้นมันก็ทำให เหนื่อยเร็ว แล้วก็ท้อได้ง่าย แต่พอเราไม่ไปจดจ่อที่จุดหมาย หรือไม่ยึดมั่นถือมั่นกับมันมาก ทำไปเรื่อยๆทำไปเล่นๆ แต่ทำไม่หยุด เดินไปเรื่อยๆ แต่ว่าเดินไม่พัก สุดท้ายก็ถึง และอาจจะถึงเร็วกว่าที่คิดก็ได้ 

25 ก.ย. 64 (เย็น) - รู้และทำก่อนสาย : มีคำพูดประโยคหนึ่งที่เราอาจจะคุ้นเคย รู้อะไรไม่สู้รู้วิชา รู้วิชาอะไรที่ประเสริฐที่สุดก็คือรู้วิชาชีวิต วิชาที่เกี่ยวกับสัจธรรมความจริงของชีวิต รู้ที่สำคัญรองลงมาก็คือ รู้วิชาชีพหรือว่ารู้วิชาการ อันนี้ก็มีประโยชน์อยู่ ช่วยในการทำมาหากิน แต่ว่าก็อาจจะช่วยแก้ทุกข์ไม่ได้ โดยเฉพาะความทุกข์ทางใจ

อย่างที่เขาพูดว่าความรู้เท่าหัวเอาตัวไม่รอด อันนี้ก็หมายถึงรู้เกี่ยวกับวิชาชีพ วิชาการศาสตร์ต่างๆ อันนี้ก็เรียกว่าเป็นวิชาที่มีประโยชน์รองลงมาจากวิชาชีวิต แล้วรู้อะไรที่มีประโยชน์น้อยมากก็คือ รู้เกี่ยวกับเรื่องดาราว่าใครเป็นคู่จิ้นกับใคร มีประโยชน์ไม่มาก แค่เอาไปพูดคุยกับคนอื่นได้

 

มีรู้อีกอย่างหนึ่งที่มีประโยชน์น้อย คืออะไรรู้ไหม รู้งี้ รู้งี้มีประโยชน์น้อยมาก ที่ว่ารู้งี้มีประโยชน์น้อยก็เพราะว่า มันมักจะรู้เมื่อสายไปแล้ว อย่างที่มีหลายคนบอกว่ารู้งี้เมาแล้วไม่ขับดีกว่า รู้งี้ไม่กินเหล้าดีกว่า ก่อนขับรถ คนที่พูดอย่างนี้ก็หลังจากที่ประสบอุบัติเหตุไปเรียบร้อยแล้ว ตัวเองก็บาดเจ็บพิกลพิการ หรือไม่ก็ไปชนคนอื่นตาย หรืออาจจะทำให้ญาติพี่น้องที่โดยสารไปด้วย เกิดตายขึ้นมา

 

มีหลายคนบอกว่า รู้งี้น่าจะเลิกบุหรี่ไปนานแล้ว คนที่พูดอย่างนี้ก็เพราะว่าเป็นโรคปอด โรคถุงลมโป่งพองจากการสูบบุหรี่ติดต่อกันเป็นสิบๆปี ก็แทบจะช่วยอะไรไม่ได้ และก็มีหลายคนบอกว่า รู้งี้น่าจะกินเนื้อสัตว์ให้น้อยลง คนที่พูดอย่างนี้ก็เพราะว่าเส้นเลือดในสมองแตกจนกระทั่งเป็นอัมพาต เพราะว่าไขมันอุดตันในเส้นเลือดจากการกินเนื้อสัตว์

 

หรือบางคนก็บอกว่า รู้งี้ฉันน่าจะออกกำลังกายสม่ำเสมอ ที่พูดอย่างนี้ก็เพราะว่าล้มป่วยด้วยโรคหัวใจ ต้องผ่าตัดถึงกับต้องทำบายพาส แล้วก็มีหลายคนบอกว่า รู้งี้น่าจะให้เวลากับพ่อแม่มากๆ ไปเยี่ยมท่านบ่อยๆ ชวนท่านไปเที่ยว ที่พูดอย่างนี้ก็เพราะว่าพ่อแม่ได้เสียชีวิตไปแล้ว ไม่สามารถที่จะดูแล ไม่สามารถที่จะพูดคุยหรือว่าพาท่านไปเที่ยวอย่างที่เคยรับปากเอาไว้ได้

 

รู้งี้ จึงเป็นรู้ที่มักจะสายไปแล้ว มาได้คิดต่อเมื่อเหตุร้ายเกิดขึ้น มาแก้ไขอะไรไม่ได้ หรือว่าแก้ไขได้น้อยมาก แต่ที่จริง รู้งี้ ไม่ถึงกับเกิดขึ้นเมื่อสายไป หลายคนยังมีเวลาที่จะตั้งตัว เวลาที่จะตั้งหลักได้ แต่ว่าก็ปล่อยเวลาให้ล่วงเลยไปโดยเปล่าประโยชน์ไปไม่ใช่น้อยเลย หรือมิเช่นนั้นก็ต้องจมอยู่ในความทุกข์เป็นเวลานานกว่าจะออกจากทุกข์ได้ 

25 ก.ย. 64 (เช้า) - สงบได้แม้ถูกกระทบ : ความสงบเพราะรู้นี้ หมายถึงใจสงบได้ทั้ง ๆ ที่รู้ คือ เห็นรูป ได้ยินเสียง ทั้งนี้เพราะรู้ทันผัสสะที่เกิดขึ้น ความสงบแบบนี้สำคัญมาก เพราะไม่ว่าเราอยู่ที่ไหนก็สงบได้ทุกที่ แม้มีสิ่งที่ชวนให้ทุกข์ใจมากระทบ แต่ใจไม่หงุดหงิดตาม บางคนฝึกให้ใจสงบแบบตัดการรับรู้ แต่ไม่ได้ฝึกใจให้เข้าถึงความสงบเพราะรู้ ความสงบที่เกิดขึ้นจึงเป็นความสงบเพียงชั่วครั้งชั่วคราวเท่านั้น 

24 ก.ย. 64 - อย่าให้ความคิดบิดเบือนความจริง : “ความจริง”ในสายตาหรือการรับรู้ของเรานั้น มักจะมีความคิดเจือปนหรือปรุงแต่งไม่มากก็น้อย ดังนั้นจึงมักจะไม่ตรงกับความเป็นจริง ที่ควรตั้งเป็นข้อสังเกตก็คือตัวอย่างที่ยกมานี้เป็นเหตุการณ์กลาง ๆ ที่ไม่เกี่ยวพันกับอคติของผู้สังเกต หากเป็นเรื่องที่ผู้สังเกตมีอคติหรือความคิดล่วงหน้าอยู่ก่อนแล้ว ก็จะเห็นความจริงคลาดเคลื่อนยิ่งไปกว่านี้ เช่นถ้าชอบใคร(ฉันทาคติ)ก็เห็นเขาดีไปหมด มองไม่เห็นด้านร้ายของเขาเลย หรือถ้าโกรธใคร (โทสาคติ)ก็เห็นแต่ด้านร้ายของเขา มองไม่เห็นความดีของเขาเลย

ด้วยเหตุที่เรามีข้อจำกัดในการรับรู้ จึงไม่ควรยึดติดถือมั่นว่าการรับรู้ของเราถูกต้อง ส่วนของคนอื่นนั้นผิด ในทำนองเดียวกันความคิดหรือข้อสรุปใด ๆ ก็ไม่ควรด่วนสรุปหรือมั่นใจว่าถูกต้อง ควรเผื่อใจไว้เสมอว่าเรายังเห็นความจริงไม่ครบถ้วนและสิ่งที่เราคิดนั้นอาจผิดก็ได้ จริงอยู่เราคงทำอะไรไม่ได้เลยหากไม่มีข้อสรุปบางอย่างหรือเชื่อว่าบางสิ่งบางอย่างเป็นความจริง แต่ระหว่างที่เราทำไปตามความคิดหรือความเชื่อนั้น ก็ควรเปิดใจรับรู้สิ่งที่แตกต่างไปจากความคิดและความเชื่อนั้นบ้าง 

23 ก.ย. 64 - ปลอดภัยเมื่อใจมีเครื่องรักษา : ช่วงนี้ฝนตกชุก แล้วก็ตกได้ทุกเวลา เช้าสายบ่ายเย็นค่ำ หรือว่ากลางดึก หรือบางครั้งฝนตกขณะที่เรากำลังทำวัตร สวดมนต์หรือว่ากำลังฟังธรรมด้วยซ้ำ เวลาฝนตก ยิ่งตกหนักเท่าไร เป็นโอกาสดีที่เราจะได้มาสังเกตจิตใจของเรา ใจเรากระเพื่อมไหม มีความหงุดหงิด มีความกังวลไหม

หงุดหงิดที่เสียงฝนมากระทบหลังคา มันดังกลบเสียงสวดมนต์บ้างล่ะ หรือว่ามารบกวนการฟังธรรมคำบรรยายบ้างล่ะ หรือบางทีก็กังวลว่าจะสาดเข้ากุฏิที่พักของเราหรือไม่ ลองสังเกตดูใจของเรา มันมีความทุกข์เกิดขึ้นหรือไม่ในขณะที่กำลังได้ยินเสียงฝนตก บ่อยครั้งแม้ตัวเราไม่เปียกฝนแต่ใจเราเปียกแล้ว ใจที่เปียกฝนเพราะว่าเกิดความวิตกกังวล เกิดความหงุดหงิด เพราะว่าฝนที่เทลงมา

 

ใจที่เปียก ใจที่หวั่นไหวกระเพื่อมเพราะฝนเป็นเพราะอะไร เป็นเพราะเราไม่มีสติรู้เท่าทันใช่ไหม สติเป็นเครื่องรักษาใจ เวลาฝนตก เรานั่งอยู่ในที่หอไตร หรือที่ศาลาหน้าก็แล้วแต่ ฝนตกยังไง กระหน่ำลงมาแค่ไหนแต่ตัวเราไม่เปียกเพราะอะไร เพราะมีหลังคากันฝน หลังคามันทำให้ แม้รอบศาลาจะเปียกชุ่มหรือบางทีเจ่อนอง แต่ตัวเรากลับแห้ง ฉันใดก็ฉันนั้น ใจเราไม่เป็นอะไร ใจเราเป็นปกติ แม้ว่าฝนจะเทลงมาแค่ไหนเพราะอะไร เพราะเรามีสติเป็นเครื่องรักษา 

22 ก.ย. 64 - เห็นสัจธรรมจากกายและใจ : สัจธรรมในเรื่องไตรลักษณ์ ไม่ว่าอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา หรือเรื่องขันธ์ 5 ที่จริงเราก็ไม่ได้ดูจากที่ไหน ก็ดูจากที่กายและใจนี้แล้ว จะทำให้เข้าใจ ที่ว่าเป็นเราเป็นตัวเป็นตน ที่จริงก็เป็นสิ่งที่เราปรุงแต่ง หรือเป็นสิ่งที่สมมุติกันขึ้นมา มองเช่นนี้ ที่คิดว่าเรามีตัวเราที่เที่ยง มันก็จะค่อยๆ บรรเทาเบาบางลง แล้วมันก็จะทำให้ความยึดติดถือมั่น ในตัวกูของกูลดน้อยลงไปด้วย เพราะเห็นสัจธรรมจากกายและใจ มันก็ทำให้เกิดความโปร่งความเบา มีความเปลี่ยนแปลงใดๆเกิดขึ้นก็ไม่ได้ทุกข์ร้อน ไม่ได้เจ็บปวด เพราะไม่ได้มีความยึดมั่นถือมั่นในกายและใจตั้งแต่แรก 

21 ก.ย. 64 - เตรียมใจเมื่อตัวตนแปรเปลี่ยน : ถ้าตัวตนหรือตัวกู มันมีจริง มันต้องมีหนึ่งเดียว ไม่ใช่มีหลายตัว ไหลเลื่อนเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุตามปัจจัย หรือว่าถ้ามีตัวกูตัวตนมีจริงมันต้องเที่ยงแท้คงที่ไม่ใช่ไหลเลื่อนไปเรื่อยๆ สุดแท้แต่สิ่งแวดล้อมหรือว่าสุดแท้แต่มีอะไรมากระทบ เพราะฉะนั้นถ้าเราพิจารณาแบบนี้ ก็จะยิ่งเห็นว่า สิ่งที่เราเรียกว่าตัวกูตัวฉัน มันก็เป็นแค่มายา มันก็ขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัย และเพราะขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัยนี้แหละ มันจึงไม่อาจจะเรียกว่าตัวตนที่แท้ได้ เพราะถ้าตัวตนที่แท้ได้มันต้องคงที่ไม่แปรเปลี่ยน

เพราะฉะนั้นถ้าเราพิจารณาแบบนี้ ในอีกด้านหนึ่งก็จะเกิดความไม่ประมาทในการที่จะรักษาจิตรักษาใจให้พร้อมสำหรับการเปลี่ยนแปลงที่จะมากระทบในวันข้างหน้า แต่ในขณะเดียวกันก็ให้เกิดปัญญาขึ้นมาว่าแท้จริงแล้วตัวกูมันไม่ใช่ของจริง มันเป็นสิ่งที่สมมุติหรือว่าปรุงขึ้นมา

 

พอใคร่ครวญแบบนี้ไปเรื่อยๆมันก็จะปล่อยวาง ไม่ยึดมั่นถือมั่นในตัวกู แล้วความไม่ยึดมั่นนี่แหละที่จะเป็นวัตถุดิบที่จะทำให้เราสามารถที่จะเผชิญกับสิ่งที่มากระทบต่างๆไม่ว่าจะเป็นความเจ็บป่วย ความสูญเสีย ความพลัดพราก ความแก่ชรา แม้กระทั่งความตายด้วย