Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

12 ก.ย. 64 (เช้า) - ใจดีสู้เสือ : นักศึกษาไทยผู้หนึ่งเล่าว่า เธอเคยถูกคนผิวดำล็อกคอขณะรอสัญญาณไฟเขียวบนเกาะกลางถนนในเมืองบอสตัน เขาเอามีดจี้เอวและสั่งให้เธอส่งกระเป๋าเงินให้ วันนั้นเป็นเช้าวันเสาร์จึงมีคนเดินถนนไม่มากทั้ง ๆ ที่เหตุเกิดหน้ามหาวิทยาลัย

โจรไม่พอใจเมื่อพบว่าในกระเป๋าของเธอมีเงินแค่ ๒๐ ดอลลาร์ ไม่มีบัตรเครดิตหรือบัตรเอทีเอ็มเลย เขาจึงถามหานาฬิกาและสร้อยคอ เธอก็ไม่มีสักอย่าง เนื่องจากช่วงนั้นจนกรอบมาก

 

โจรถามเธอว่าเป็นนักเรียนไม่ใช่หรือ คนเอเชียมาเรียนที่นี่ได้ต้องรวย เธอตอบว่า เธอไม่ได้ร่ำรวย แต่มาเรียนได้เพราะได้ทุน

 

เขาถามเธอว่าจะไปไหน เมื่อได้คำตอบว่า กำลังจะไปซื้ออาหาร เขาแปลกใจ ถามว่าเงิน ๒๐ ดอลลาร์พอหรือ เธอตอบว่าเหลือเฟือเพราะตั้งใจซื้อไข่อย่างเดียว โหลละ ๒ ดอลลาร์เท่านั้น

 

เขาถามต่อว่า เอาไข่ไปทำอะไร เธอตอบว่า เอาไปต้มกินได้ทั้งอาทิตย์

ระหว่างนั้นเอง เธอสังเกตเห็นยามมหาวิทยาลัยกำลังเรียกตำรวจ เธอจึงรีบโบกมือ พร้อมกับบอกว่า ไม่ต้องเพราะเราเป็นเพื่อนกัน

 

โจรพอได้ยินเช่นนั้นก็ทำท่างง แล้วถามเธอว่า รู้จักกับเขาตั้งแต่เมื่อไหร่ เธอตอบว่าเมื่อกี้ไง

 

จากนั้นเธอก็แนะนำตัวว่ามาจากประเทศไทย ซึ่งกำลังประสบวิกฤตเศรษฐกิจอย่างหนัก จนต้องยอมเป็นเบี้ยล่างให้ไอเอ็มเอฟ สภาพของเธอจึงย่ำแย่กว่าเขาเสียอีก

หลังจากสนทนาพักหนึ่ง เหตุการณ์นี้ก็ลงเอยแบบกลับตาลปัตร โจรแทนที่จะปล้นเอาเงินเธอ กลับพาเธอไปร้านค้า แล้วซื้ออาหารกับขนมให้เธอ ๓ ถุงใหญ่ พร้อมกับหิ้วมาส่งที่หน้ามหาวิทยาลัย อีกทั้งยังแถมเงินให้อีก ๕๐ ดอลลาร์

 

คนผิวดำคิดจะปล้นเอาเงินจากนักศึกษาไทย แต่เปลี่ยนใจเมื่อได้เห็นน้ำใจของเธอที่นอกจากห้ามยามไม่ให้เรียกตำรวจแล้ว ยังเห็นเขาเป็นเพื่อน ยิ่งมารู้ว่าเธอมีฐานะการเงินไม่สู้ดีนัก ก็รู้สึกเห็นใจ และยอมควักเงินช่วยเหลือเธอแทน

 

เวลานึกถึงโจรหรือขโมย เรามักคิดว่าเขาเป็นคนเลวที่เห็นแก่ตัวสถานเดียว แต่เขาก็เช่นเดียวกับเรา คือมีคุณธรรมอยู่ในจิตใจ แต่บางขณะความเห็นแก่ตัวได้ครอบงำจิตใจของเขา จึงลงมือทำสิ่งที่ไม่ถูกต้อง แม้กระนั้นความดีในใจของเขาก็สามารถมีพลังเหนือความเห็นแก่ตัว และทำสิ่งที่ถูกต้องดีงามแทน ในกรณีของคนผิวดำคนนี้ ความดีในใจของเขาไม่ได้เกิดขึ้นเอง แต่ได้รับการกระตุ้นจากน้ำใจไมตรีของนักศึกษาไทย

 

ความดีนั้นมีพลัง มันสามารถเชิญชวนหรือดึงดูดความดีที่ซุกซ่อนในใจของอีกฝ่ายหนึ่ง ให้แสดงตัวออกมา จนสามารถเอาชนะความเห็นแก่ตัวหรืออารมณ์อกุศลในใจของเขาได้ ใครก็ตามที่ได้รับการปฏิบัติด้วยดี อย่างมีน้ำใจไมตรี พลังแห่งความดีในใจเขาจะถูกกระตุ้นจนอยากทำดีกับอีกฝ่ายด้วย 

11 ก.ย. 64 (เย็น) - ทำเล่น ๆ แต่ทำจริง ๆ : ทำเล่น ๆ มันก็คือทำเล่น ๆ จริง ๆ ไม่มีการบังคับจิต มันเป็นการให้อิสระกับจิตในการที่จะคิดก็ได้ ซึ่งตรงนี้ก็เป็นเรื่องแปลก ในด้านหนึ่งหลวงพ่อเทียนก็บอกว่า ความคิด มันทำให้เราเป็นทุกข์ คนเราเป็นทุกข์เพราะความคิด แม้ว่ากายจะสะดวกสบายแต่ว่าใจก็เป็นทุกข์ คิดถึงเรื่องราวในอดีต หรือไม่ก็ไปคิดถึงปัญหาที่ยังไม่เกิดขึ้นในอนาคต

คนเราทุกข์เพราะความคิด อันนี้ท่านย้ำมากเลย แต่ในอีกด้านหนึ่ง ท่านก็บอกว่า อย่าห้ามคิด ให้มันคิดเลย ยิ่งกว่านั้น ยังพูดถึงว่า มันยิ่งคิด ยิ่งรู้ กลายเป็นว่ายิ่งคิดก็ยิ่งดี เพราะว่ายิ่งทำให้รู้ทันได้มากขึ้น คำว่ารู้คือรู้ทัน รู้ทันความคิด 

11 ก.ย. 64 (เช้า) - มีชีวิตเหมือนวันนี้เป็นวันสุดท้าย : วิธีหนึ่งที่จะช่วยให้เราไม่รั้งรอที่จะทำความดีกับคนรัก ผู้มีพระคุณ หรือผู้ที่อยู่ต่อหน้าเรา ก็คือ ปฏิบัติกับเขาเหล่านั้นราวกับว่าวันนี้เป็นวันสุดท้ายที่เขาได้อยู่กับเรา เมื่อใดก็ตามที่เราระลึกถึงความจริงว่าพรุ่งนี้ไม่เราหรือเขาอาจจะต้องพรากจากกัน เราจะไม่เอาแต่ใจตัว ทำตามอำเภอใจ ใช้อารมณ์กับเขา หรือเพิกเฉยเขา แต่จะปฏิบัติด้วยความใส่ใจ รับฟังเขาและคำนึงถึงความรู้สึกนึกคิดต่อเขา ซึ่งไม่เพียงช่วยให้เขามีความสุขเท่านั้น เราเองก็จะมีความสุขด้วยเช่นกันเพราะมีความรู้สึกดีกับเขา ผลที่เกิดขึ้นตามมาก็คือความสัมพันธ์ที่ราบรื่นกลมกลืน อีกทั้งยังเป็นหลักประกันว่า หากพรุ่งนี้เรากับเขาต้องพรากจากกัน แม้จะมีความเศร้าโศกเสียใจเป็นธรรมดา แต่ก็ไม่มีความรู้สึกผิดติดค้างใจ อีกทั้งยังจะมีความปลื้มปีติที่ได้ทำดีที่สุดกับเขาแล้ว

ชีวิตนี้แม้จะเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน แต่สิ่งที่แน่นอนก็คือปัจจุบันขณะ ดังนั้นหากจะทำความดีก็ควรทำเสียแต่วันนี้หรือเดี๋ยวนี้ โดยเฉพาะกับคนที่อยู่เบื้องหน้าเรา ยิ่งเป็นคนที่สำคัญต่อชีวิตเราด้วยแล้ว อย่ามัวผัดผ่อนหรือรั้งรอ เพราะโอกาสที่เราจะทำดีกับเขานั้น แม้จะมีมากมายเพียงใดในอดีต ก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีมากมายในอนาคต พ้นจากวันนี้หรือเดี๋ยวนี้แล้ว โอกาสทองอาจหมดไปเลยก็ได้ ใครจะรู้ 

10 ก.ย. 64 - ผ่านพ้นความกลัว : ความกลัวนั้นเกิดจากใจที่ปรุงแต่งไปเอง แต่พอเจอของจริงเข้า ก็พบว่ามันไม่ได้น่ากลัวหรือเลวร้ายอย่างที่นึก ความกลัวก็หายไปเพราะมีปัญญาเห็นความจริงว่ามันไม่ได้มีอะไรที่น่ากลัว เรื่องนี้ตรงกับที่มารี คูรี นักวิทยาศาสตร์ชาวโปแลนด์ที่มีชื่อเสียงและเก่งมาก ได้รับรางวัลโนเบลถึง ๒ ครั้ง เธอบอกว่า “ในชีวิตนี้ไม่มีอะไรที่น่ากลัว มีแต่สิ่งที่ต้องทำความเข้าใจ” คือพอเข้าใจแล้วก็จะหายกลัว ความเข้าใจนั้นไม่ได้เกิดจากการคิดเอา แต่เกิดจากการได้สัมผัสหรือประสบด้วยตัวเอง จึงจะรู้ว่ามันไม่ได้น่ากลัว 

9 ก.ย. 64 - ทุกข์เพราะทำผิดเมื่อมีผัสสะ : ความโกรธเกิดขึ้นมันก็มีผู้โกรธตามมา ความหงุดหงิดเกิดขึ้นก็มีผู้หงุดหงิดตามมา มีความปวดเกิดขึ้นก็มีผู้ปวดตามมา เพราะฉะนั้น ถ้าเราพิจารณาดูดีๆความทุกข์ที่ใจ มันก็ล้วนเกิดจากการที่ใจปฏิบัติไม่ถูกเมื่อเกิดผัสสะขึ้นมา จะทำอย่างไรไม่ให้ใจเป็นทุกข์ ก็คือ เมื่อมีการกระทบขึ้นมาหรือเกิดผัสสะ เสียงกระทบหู รูปกระทบตา ก็สักแต่ว่ารู้ ไม่ปรุงแต่ง รู้แล้วก็วาง อันนี้ก็เคยพูดไปแล้ว สักแต่ว่าเห็น สักแต่ว่าได้ยิน

การรับรู้เกิดขึ้น แต่รู้แล้วก็วาง เพราะว่าอะไร เพราะว่ามีสติ ถ้าหากว่าผัสสะเกิดขึ้นแล้วมีสติเข้าไปกำกับหรือมีสติเมื่อเกิดผัสสะ การที่ปรุงแต่งต่างๆนานาก็จะเกิดขึ้นได้ยาก สักแต่ว่าเห็น สักแต่ว่าได้ยินก็จะเกิดขึ้นเป็นอัตโนมัติ ได้ยินเสียง มีสติแล้วก็วาง อย่างเช่น เวลาเราเดินจงกรม เวลาสร้างจังหวะ มีเสียงต่างๆเข้ามากระทบหู เราจะพบว่า มันก็วางได้ง่าย

 

หรืออย่างตอนนี้กำลังฟังคำบรรยาย มีเสียงจั๊กจั่นเรไร เสียงแมลงกระทบหู ก็สักแต่ว่าได้ยิน ถ้าเรามีสติ มันได้ยินแล้วก็วาง ไม่ปรุงเกิดความยินดียินร้ายขึ้นมา ไม่เกิดการผลักไสขึ้นมา แต่บางครั้งมันก็อดปรุงแต่งไม่ได้ เกิดอารมณ์ตามมา เกิดความยินร้ายขึ้นมา เกิดความไม่พอใจ เกิดความหงุดหงิดขึ้นมา

 

เราก็ยังมีอีกอย่างหนึ่งที่เราทำได้คือ รู้ทัน รู้ทันอารมณ์ที่เกิดขึ้น เห็นความไม่พอใจที่เกิดขึ้น เห็นความหงุดหงิดที่เกิดขึ้น ยิ่งถ้ารู้แบบซื่อๆ รู้แล้วมันก็จะวาง ปล่อยให้อารมณ์นั้นดับไป เราอาจจะไม่สามารถที่จะรู้ซื่อๆต่อเสียงรูปรสกลิ่นเสียงหรือสัมผัสที่มากระทบ แต่ว่าเราก็ยังสามารถที่จะมาเห็นหรือว่ารู้ซื่อๆเมื่อมีอารมณ์เกิดขึ้นจากการกระทบนั้น ทั้งสองอย่างทำได้ด้วยการมีสติ มีสติเมื่อเกิดผัสสะ 

8 ก.ย. 64 - ทำงานด้วยจิตว่าง : เวลาทำงาน แม้จะทำสิ่งที่ดี เราก็ต้องอย่าไปยึดติดถือมั่นกับสิ่งที่ทำมากนัก โดยเฉพาะการที่ไม่ไปยึดติดกับผลของงาน หรือความสำเร็จ เพราะถ้าไปยึดติดถือมั่นกับผลงานหรือตัวงานนั้นเอง มันก็อาจจะเกิดความทุกข์ได้ง่าย หรือเกิดการกระทำ พฤติกรรมที่เกิดผลเสียหายตามมา

อย่างที่ท่านอาจารย์พุทธทาสสอนไว้ว่า จงทำงานทุกชนิดด้วยจิตว่าง ยกผลงานให้ความว่างทุกอย่างสิ้น ความหมายก็คือว่า เวลาทำงานก็อย่าไปยึดติดกับผลงาน มันจะได้เท่าไหร่ก็อย่าไปวิตกกังวลกับมัน ขอให้ทำเต็มที่ก็แล้วกัน เมื่อประกอบเหตุให้ดี ผลก็ย่อมเกิดขึ้นตามมา ถ้าไปจดจ่ออยู่ที่ผล มันก็อาจจะก่อผลเสียให้กับผู้กระทำอย่างที่ยกตัวอย่างข้างต้น 

7 ก.ย. 64 - น้อมธรรมเข้ามาสู่ใจ : ท่านอาจารย์พุทธทาสเคยสอนว่า ให้เราจงทำกับเพื่อนมนุษย์ โดยคิดว่า เขาก็ตกอยู่ใต้อำนาจของกิเลสเหมือนเรา หรือว่า คำว่าตามใจตัวเองในบางเรื่องหรือบางครั้ง เขาก็มีโทสะ โมหะ ไม่น้อยไปกว่าเรา หรือว่าเขาก็มีความพลั้งเผลอในบางคราวเช่นเดียวกับเรา หรือว่าบางครั้งเขาก็ทำอะไรผลุนผลัน หรือว่าด้วยอารมณ์ชั่ววูบเหมือนเราในบางคราว

คือการที่เราจะมองเพื่อนมนุษย์แบบนี้ได้ มันก็เพราะเรารู้จักตัวเอง เราหมั่นมองตัวเอง เราก็จะเห็นว่าเราก็มีโลภะ โทสะ โมหะ เหมือนกัน เราก็มีความมักใหญ่ใฝ่สูง หรือว่าอยากดีอยากเด่นอยากดังเหมือนกัน เพราะฉะนั้นคนที่อยากเด่นอยากดัง ก็ไม่ได้เป็นสิ่งที่น่ารังเกียจ หรือน่าเกลียดอย่างไร หรือหน้าเหยียดหยาม

 

เพราะว่าเราก็เป็นอย่างนั้นเหมือนกัน มันก็ทำให้เราเข้าใจผู้คนมากขึ้น และก็มีความเห็นอกเห็นใจกันมากขึ้น ไม่มีความรู้สึกรังเกียจเหยียดหยาม เพราะเห็นว่าเขาด้อยกว่าเรา เราดีกว่าเขา ถ้าเรารู้จักหมั่นมองตน ให้ถูกต้องและซื่อตรงต่อตัวเอง ก็จะพบว่า ผู้คนทั้งหลายก็ไม่ได้แย่ไปกว่าเรา และควรหมั่นน้อมให้เกิดความเมตตากรุณา เห็นอกเห็นใจมากขึ้น ขณะเดียวกันก็เป็นการช่วยลดทิฐิมานะในตัวเรา ลดกิเลสด้วย หรือลดอัตตา

 

เพราะฉะนั้นถ้าเรารู้จักมองให้เป็น เวลาเรามองภายนอก มันก็ไปเสริมคุณภาพจิตภายใน และถ้าเรารู้จักมองจิตมองใจของเราสม่ำเสมอ การที่เราเกี่ยวข้องกับผู้คนหรือการมองผู้คนรอบตัวมันก็จะเป็นไปในทางที่ดี ส่งเสริมให้เกิดความเข้าใจ หรือว่าเกิดความเกื้อกูลในความเมตตากรุณากันมากขึ้น ซึ่งมันก็เป็นธรรมะติดอย่างหนึ่งที่เราไม่ควรลืม 

6 ก.ย. 64 - ทำอะไรก็ปฏิบัติธรรมได้ : ขณะที่ฟังธรรม ฟังคำบรรยาย ไปสะดุดที่บางคำ หรือสะดุดบางประโยค แล้วก็ติดอยู่แต่ตรงนั้น อาจจะทำให้นึกถึงเหตุการณ์บางอย่างที่ถูกใจบ้างไม่ถูกใจบ้าง ทำให้ไปสะดุดอยู่กับเรื่องราวบางเรื่องราวที่เคยเกิดขึ้นในอดีต ผู้พูดยาวไปไกลแล้ว แต่ว่าใจยังสะดุดอยู่ตรงที่ 5 นาทีที่ผ่านมา อันนี้เรียกว่าไม่มีสติหรือบางทีก็ไปขบคิดใคร่ครวญกับเนื้อหาที่ได้ยินมาเมื่อ 3 นาทีที่แล้ว ก็ไปติดแต่ตรงนั้น ในขณะที่ผู้พูดไปไกลแล้ว

ถ้ามีสติ รู้ว่าเราสะดุดแล้ว ก็ตาม ส่งจิตตามคำบรรยายให้ทัน อันนี้เรียกว่ากลับมามีสติในการฟัง ลองสังเกตใจของเราโดยเฉพาะความคิดขณะที่ฟังคำบรรยาย มีสติไหม ใจลอยหรือเปล่า หรือว่าไปติดอยู่สะดุดอยู่กับถ้อยคำบางถ้อยคำ หรือว่าเนื้อหาบางตอนบางประโยค บางทีก็ไปปรุงแต่งต่อว่า อันนี้เขากำลังพูดถึงเราหรือเปล่า กำลังว่าเราหรือเปล่า ก็เลยเกิดความตีบตันขุ่นมัวขึ้นมา อันนี้เรียกว่าฟังอย่างไม่มีสติ

ถ้าฟังอย่างมีสติก็จะตามไปเรื่อยๆ แม้จะสะดุดในบางช่วง แต่ว่าก็รู้ทัน รู้ตัว แล้วก็วางสิ่งที่สะดุด แล้วก็ตามเนื้อหาที่บรรยายที่ได้ฟังอย่างต่อเนื่อง ถ้าเราทำอย่างนี้ได้ มันก็เป็นการปฏิบัติธรรมได้ ไม่ใช่ว่ารู้สึกหงุดหงิดขึ้นมา ทำให้เสียเวลาในการปฏิบัติ ไม่ได้ปฏิบัติเท่าที่ควร ใจอยากจะลงไปเดินจงกรม อยากจะไปภาวนาต่อ ไม่มาเสียเวลาฟัง ไม่ว่าจะเป็นการฟังคำบรรยาย หรือว่าคำสนทนาจากคนที่มาเยี่ยม หรือมาหา หรือว่าจากคนในวัดด้วยกัน

 

ฉะนั้น แม้ว่าเราทำอะไรก็เป็นการภาวนา เป็นการปฏิบัติได้ ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรม หรือที่ใช้แรงอย่างกรรมกรเช่น หาบน้ำ ผ่าฟืน หรือกิจกรรมที่ไม่ได้ใช้การเคลื่อนไหวแค่นั่งนิ่งๆ สนทนาพูดคุย ถ้ารู้จักประยุกต์รู้จักใช้สติ รู้จักฉวยโอกาสจากการทำอะไรก็ตาม มันก็เป็นการปฏิบัติธรรมไปในตัว อันนี้รวมถึงการเย็บจีวรเย็บผ้าด้วย ก็เป็นการภาวนาได้ 

5 ก.ย. 64 (เย็น) - สุขทุกข์อยู่ที่เราเลือก : สุขหรือทุกข์ไม่ได้อยู่ที่ว่ามีอะไรเกิดขึ้นกับเรา แต่อยู่ที่ว่าเรามีปฏิกิริยาอย่างไรต่อสิ่งนั้น เริ่มตั้งแต่มองมันอย่างไร รู้สึกกับมันอย่างไร ไปจนถึงทำอย่างไรกับมัน แม้ถูกต่อว่าด่าทอ แต่หากมองว่ามันเป็นสิ่งสอนใจให้อดทน ฝึกสติ ช่วยลดอัตตา หรือเห็นว่าเป็นธรรมดาโลก เมื่อได้ยินแล้วก็ไม่ใส่ใจ เพราะไม่ใช่ความจริง ปล่อยวางมันเสีย ความทุกข์ใจก็เกิดขึ้นได้ยาก เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วย ก็ยอมรับมันได้ ไม่ปฏิเสธผลักไสหรือตีโพยตีพาย มองว่ามันเป็นธรรมดาของสังขาร ช่วยเตือนใจไม่ให้ประมาทกับชีวิต ท่าทีเช่นนี้ย่อมช่วยให้ใจไม่เป็นทุกข์ แม้กายจะทุกข์ก็ตาม 

5 ก.ย. 64 (เช้า) - ถูกกระทบแต่ใจไม่กระเทือน : คือแม้เจออารมณ์ที่ไม่น่าพอใจ หรืออารมณ์ที่ชวนให้เกิดกิเลส แต่ก็หาประโยชน์จากมัน จนกระทั่งไม่เพียงแต่ลดความทุกข์ แต่ว่ายังช่วยลดกิเลส ช่วยลดอัตตาตัวตนได้

ถ้าเรารู้จักใช้รู้จักประยุกต์ ศีลสมาธิปัญญา มันก็จะทำให้เราสามารถจะรับมือกับผัสสะ หรืออารมณ์ต่างๆที่มากระทบได้ ด้วยใจที่ไม่ทุกข์ แถมยังเกิดความเจริญงอกงามให้ยิ่งๆขึ้นไปด้วย อันนี้ก็เป็นอีกแง่หนึ่งของการรับมือกับสิ่งที่มากระทบ