Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

25630928pm--เป็นมิตรกับความเหงา

28 ก.ย. 63 - เป็นมิตรกับความเหงา : การที่เราจะอยู่กับตัวเองได้อย่างมีความสุข สิ่งหนึ่งที่ต้องผ่านให้ได้ก็คือความเหงา แต่นักปฏิบัติทุกคนย่อมรู้ดีว่าการเอาชนะความเหงานั้นไม่อาจเกิดขึ้นได้จากการปฏิเสธผลักไสมัน ขืนทำเช่นนั้นมันก็ยิ่งรังควาญเราหนักขึ้น ไม่ต่างจากอันธพาลที่ไล่เท่าไหร่ไม่ยอมไป หรือยิ่งไล่ก็ยิ่งกวนดังนั้นสิ่งที่ควรทำก็คือรับรู้หรือดูมันเฉยๆ ด้วยใจที่เป็นกลาง นั่นคือรับรู้มันด้วยสติ แทนที่จะผลักไสมัน ก็ยอมรับมัน หรือพร้อมต้อนรับมันเสมือนอาคันตุกะที่มาเยี่ยมเยือน เมื่อทำใจคุ้นกับความเหงาจนเป็นมิตรกับมันได้ ความเหงาก็จะกลายเป็นมิตรกับเราเช่นกัน ในเวลาไม่นานมันก็จะจากลาไปเองเยี่ยงอาคันตุกะที่รู้เวลา และมีมารยาทพอที่จะไม่รบกวนเจ้าบ้านผู้มีไมตรีนานเกินไป น่าแปลกก็คือเมื่อเรามองความเหงาเป็นมิตร แทนที่จะมองเป็นศัตรู ความเหงากลับจะมาเยี่ยมเยือนเราน้อยลง และทุกครั้งที่มาเยือน ก็ไม่ได้รบกวนใจเราให้เป็นทุกข์เลย ถึงตอนนั้นเราจะสามารถอยู่กับตัวเองได้อย่างมีความสุขโดยไม่จำเป็นต้องออกไปแสวงหาความสุขจากที่ไหนเลย กล่าวได้ว่า หากเราไม่รู้จักเป็นมิตรกับความเหงาแล้ว ก็ยากที่จะเป็นมิตรกับตัวเองได้ พูดอีกอย่างก็คือ ถ้าอยากเป็นมิตรกับตัวเองก็ต้องเป็นมิตรกับความเหงาให้ได้

25630927pm--ธรรมะจากคนหนีเงา

27 ก.ย. 63 - ธรรมะจากคนหนีเงา : ถ้าหากว่าจิตไม่ผลักไส มันก็ไม่ทุกข์เท่าไหร่ แต่เราจะทุกข์ขึ้นมา ความทุกข์จะเพิ่มขึ้นมาทันทีเมื่อจิตมันผลักไส หรือว่าเกิดความรังเกียจ หรือเกิดความกลัว เหตุการณ์ใดก็ตามมันจะไม่ทำร้ายเรา ถ้าหากว่าจิตของเราไม่ผลักไส หรือมันจะไม่เพิ่มความทุกข์มาก จนกว่าจิตเราจะผลักไส ไม่ยอมรับมัน ก็เหมือนกับเงา แล้วก็รอยเท้า มันไม่ได้รบกวนชายคนนั้นเลย จนกระทั่งเขาเริ่มรู้สึกรังเกียจรอยเท้าแล้วก็รำคาญเงาของตนเอง อันนี้แหละที่ทำให้เป็นปัญหา

ขณะที่เรายังไม่สามารถหาร่มไม้แห่งธรรมไม่เจอ หรือว่ายังอยู่แบบครึ่งๆกลางๆ ตัวเรายังอยู่เหมือนกับว่ากลางแดด แม้ว่ามันจะมีเงา แม้มันจะมีรอยเท้า แต่ว่าเราทำใจเป็นกลางกับมัน ไม่รังเกียจ ไม่รำคาญ มันก็ยังเป็นเรื่องที่พอทนได้ อันนี้ก็ทำนองเดียวกัน เวลาเรามาปฏิบัติธรรม หลายคนรู้สึกเป็นทุกข์มากกับความฟุ้งซ่าน จริงๆความฟุ้งซ่านไม่ได้เป็นปัญหา ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อเรารำคาญ รังเกียจความฟุ้งซ่าน ทันทีที่เรารังเกียจ รำคาญความฟุ้งซ่าน มันทุกข์เลย

 

บางคนตั้งใจปฏิบัติมาก แล้วก็ต้องการที่จะบังคับจิตให้สงบ แต่พอจิตไม่สงบ คิดนู่นคิดนี่ แทนที่จะรู้เฉยๆอย่างที่หลวงพ่อคำเขียนท่านสอนเอาไว้ รู้เฉยๆรู้ซื่อๆ รู้ด้วยใจที่เป็นกลาง กลับไปรังเกียจมัน ไปผลักไสมัน ยิ่งไปบังคับความคิดมัน พอมันไม่ยอมหยุด ก็เครียด ยิ่งหงุดหงิด มีหลวงพ่อบางรูปท่านตั้งใจปฏิบัติมาก แต่ว่าจิตมันคิดมันฟุ้งไปหมด ท่านหงุดหงิดมาก แล้วยิ่งโมโหตัวเอง สุดท้ายลืมตัว เอารองเท้าแตะฟาดหัวตัวเองว่า ทำไมคิดมากเหลือเกินๆ คิดมากไม่ใช่ปัญหา แต่ปัญหาคือเราไม่ชอบความคิดนั้น ความคิดนั้นก็เหมือนกับเงา เงาไม่ได้รบกวนใคร แต่พอเรารำคาญเงา อันนี้เราอยู่เฉยไม่ได้ ต้องวิ่ง แต่วิ่งเท่าไหร่ก็หนีไม่เงาพ้น 

25630926pm--ปฏิบัติอย่ากลัวผิด

26 ก.ย. 63 (เย็น) - ปฏิบัติอย่ากลัวผิด : การปฏิบัติของหลวงพ่อเทียน เราไม่ต้องทำอะไรมาก เราให้โอกาสสติในการทำงานใหม่ๆก็มุ่งงุ่นง่าน เชื่องช้าหน่อย กว่าจะนึกได้ ก็ 7-8 เรื่อง ให้เราสังเกตว่า พอเราระลึกได้ขึ้นมาว่าเรากำลังทำอะไรอยู่ ถ้าถามว่าเรากำลังคิดอะไรอยู่ ก็คิดไม่ออก ทั้งๆที่ดูเหมือนคิดเป็นวรรคเป็นเวร คิดเป็นเรื่องยืดยาว แต่พอถามว่าเมื่อกี้นี้คิดอะไร กลับนึกไม่ออก เพราะอะไร เพราะว่ามันหลง มันหลงคิด แต่พอเรามีสติ รู้ตัวเราก็รู้เลยว่าเราหลงเยอะมาก ถ้าเราทำอย่างนี้ไปเรื่อยๆ ทำเล่นๆไป ให้โอกาสแก่สติที่มันจะทำงาน ต่อไปก็จะทำงานได้ไวขึ้นๆ เพียงแต่เราให้โอกาสเขาในการทำงานได้เต็มที่ ไม่ไปพูดคุยกับใครไม่ไปเล่นโทรศัพท์มือถือ เราก็เดินกลับไปกลับมา หรือสร้างจังหวะ ยกมือไป ๆ อันนี้คือการให้โอกาสปฏิบัติ

คำว่าปฏิบัติของหลวงพ่อเทียน ไม่มีการบริกรรม คนที่ไม่คุ้นกับวิธีนี้จะรู้สึกว่าโหรงเหรง เพราะปกติเวลาทำจิตตภาวนา เราจะต้องมีคำบริกรรมเพื่อผูกจิตให้มาอยู่กับเนื้อกับตัว ผูกจิตไม่ให้มันไม่ไปไหน พอไม่มีคำบริกรรมเหมือนจะรู้สึกเคว้งคว้าง เหมือนกับการข้ามท้องร่องในสวน เดี๋ยวนี้ไม่ค่อยมีแล้ว แต่ก่อนในสวนมีท้องร่อง จะมีไม้ไผ่แค่ลำเดียว ไม่มีราว เวลาเดินบนราวไม้ไผ่ไม่มีราวก็รู้สึกว่าเสียว บางทีเดินไม่ถึงครึ่งทางก็ตกแล้ว คนที่ภาวนาไม่มีคำบริกรรมก็จะมีความรู้สึกคล้ายๆแบบนั้น คือไม่มีอะไรให้ยึด ก็เลยรู้สึกว่าไม่กล้า เพราะกลัวว่าจะฟุ้ง

 

แต่คนที่เดินข้ามท้องร่องบ่อยๆ เดินบ่อยๆ ถึงไม่มีราวก็เดินได้สบาย เพราะเขารู้จักทรงตัว รู้จักประคองตัว ให้เดินข้ามท้องร่องได้ แม้เพียงจะมีแค่ไม้ไผ่ลำเดียว แต่นักปฏิบัติหลายคนกลัวฟุ้ง ก็เลยบังคับจิต ไม่มีคำบริกรรม เหมือนกับเดินข้ามท้องร่อง กลัวจะตก อย่าไปกลัวตก มันจะตกก็ช่างมัน ก็เริ่มขึ้นมาใหม่ เดินตก ไม่เป็นไร เริ่มต้นขึ้นมาใหม่ ไม่มีราวจับก็ไม่เป็นไร อย่าไปกลัวผิด เพราะว่าผิดแต่ละครั้งมันก็เป็นครูที่ช่วยให้เรามีสติ รู้ตัวได้ไวขึ้น คนเราถ้ากลัวผิด มันก็ไม่เจริญวิชาการก็ไม่ก้าวหน้า

 

คนไทยเรียนภาษาอังกฤษเป็นปีพูดภาษาอังกฤษไม่ได้เลย เป็นเพราะกลัวผิดไวยากรณ์เลยไม่กล้าพูด คนที่ไม่กล้าพูดก็เลยพูดไม่ได้ แต่พอไม่กลัวผิด พูดไปเลย ไม่กลัว ไม่สนใจไวยากรณ์ มันก็พูดได้ การเจริญสติก็เหมือนกัน อย่าไปกลัวผิด อย่าไปกลัวฟุ้ง ทำไปเลย อย่าเพิ่งหวังอย่าไปสนใจผล ทำไปเลย ทำเล่นๆ แล้วมันก็จะเห็นผลเอง 

25630926am--น้อมธรรมเข้ามาใส่ตัว

26 ก.ย. 63 (เช้า) - น้อมธรรมเข้ามาใส่ตัว : การเจริญสติ ก็ไม่ต่างอะไรจากการปีนเขาเลย ก็คือว่า ให้ใจอยู่กับปัจจุบัน ปีนเขา ขณะที่ปีน เราวางเราลืมจุดหมายข้างหน้าไว้เลย แม้กระทั่งทางที่อยู่ข้างหน้า เลยไป 10 เมตร เราก็ไม่สนใจ เราสนใจแต่ทางที่เรากำลังจะเหยียบ ทางที่เรากำลังจะก้าวเท่านั้นแหละ เวลาปฏิบัติธรรมก็เหมือนกันโดยเฉพาะเวลาเดินจงกรม ถ้าใจเราไปอยู่ที่จุดหมาย เดินเพื่ออยากจะได้ความสงบ อยากจะได้ความรู้เนื้อรู้ตัว พอใจมันวางอยู่ตรงนั้น เดินไปเดินไปจนเครียด เพราะว่ามันคิดถึงแต่เป้าหมายอย่างเดียวแล้วก็อาจจะผิดหวังที่ยังไม่ได้อย่างที่ต้องการ

แต่พอเราลืมหรือวางเป้าหมาย อยู่กับปัจจุบัน อยู่กับแต่ละก้าว ใจมันจะคิดมันจะลอยอย่างไรก็ตาม พอรู้ตัวก็ดึงกลับมาอยู่กับปัจจุบัน งานก็เหมือนกัน งานหนักงานเยอะแค่ไหนหรือจะมีอีกกี่ชิ้นที่รอเราอยู่ ก็วางมันไว้ก่อน ใจเราอยู่กับปัจจุบัน อยู่กับงานที่ทำ อยู่กับแต่ละชั่วโมงแต่ละนาทีที่กำลังทำ มันจะเสร็จเมื่อไหร่ก็ช่างมัน แต่ว่าใจเราจะอยู่กับปัจจุบัน ก็จะพบว่าการทำงานกลายเป็นเรื่องที่ง่ายขึ้น ไม่เครียด มันก็จะหนักแค่อย่างเดียวอาจจะเหนื่อยแค่อย่างเดียวเหนื่อยกายแต่ว่าใจไม่เหนื่อยเพราะว่าไม่มีความเครียดไม่มีความวิตก ที่เครียดวิตกเพราะว่าใจไปอยู่กับอนาคตมันก็เลยกังวลเมื่อไหร่จะเสร็จ เสร็จแล้วจะเป็นอย่างไร จะดีไหม อันนี้ทำให้เครียด ทำให้เหนื่อย แต่พออยู่กับปัจจุบัน มันเหมือนกับการปีนเขา มันก็ถึงแม้ว่ามันจะเหนื่อยแต่มันก็ไม่ถึงกับเหงื่อจนถึงกับต้อง หมดสภาพไปเลย บางทีไม่ต้องพักเลยก็ได้ ทำไปเรื่อยๆ ยิ่งเดินช้ากลับถึงเร็ว แต่ยิ่งเดินเร็วกลับถึงช้า การปฏิบัติธรรมหรือการทำงานก็เหมือนกัน 

25630925pm--จะมองเพิ่มทุกข์หรือมองเร้ากุศล

25 ก.ย. 63 - จะมองเพิ่มทุกข์หรือมองเร้ากุศล : ความทุกข์เป็นสิ่งที่เราทุกคนหลีกหนีไม่พ้น ไม่ว่าร่ำรวยหรือยิ่งใหญ่เพียงใด ก็ต้องพบกับความไม่สมหวัง รวมทั้งความพลัดพรากสูญเสีย ดูแลรักษาสุขภาพดีอย่างไร ก็ยังต้องเจ็บป่วย ตั้งใจทำงานเพียงใดก็ยังเจอความล้มเหลว ระมัดระวังเพียงใด ก็ยังต้องเสียทรัพย์ แต่ไม่ว่าจะเกิดเหตุร้ายอย่างไร ใจเราก็ยังสามารถเป็นปกติ ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขได้ เพราะความสุขนั้นแท้ที่จริงอยู่ที่ใจ ป่วยกาย แต่ใจไม่ป่วย เสียทรัพย์ แต่ใจไม่เสีย เป็นสิ่งที่เราทำได้ หาเกินความสามารถของเราไม่

ไม่ว่าเจออะไร ย่ำแย่แค่ไหน ก็ยังมีความสุขให้เราสัมผัส หรือพบได้แม้ในท่ามกลางความทุกข์ ดังมีพุทธภาษิตว่า “ผู้มีปัญญา แม้ประสบทุกข์ ก็ยังหาสุขพบ” ความสุขอย่างหนึ่งที่เราพบได้ในทุกหนแห่งก็คือความสุขที่ใจ ขอเพียงแต่เรารู้จักรักษาใจ หรือหันกลับมาดูแลใจ รวมทั้งคิดให้ถูก มองให้เป็น ก็พบความสุขได้ไม่ยาก 

25630924pm--สร้างเหตุแต่วางผล

24 ก.ย. 63 - สร้างเหตุแต่วางผล : การทำจิตในที่นี้มีความหมายกว้าง เช่น เอาการทำจิตไปกำกับการทำกิจ ช่วยให้งานได้ผลดีตรงตามเป้าหมาย ขณะเดียวกันใจก็ไม่ทุกข์ เรียกว่า จิตเบิกบาน งานสัมฤทธิ์ งานได้ผลคนเป็นสุข อย่าทำไปบ่นไป ทำไปกลุ้มใจไป บางคนทำงานแต่ใจไม่อยู่กับปัจจุบัน หมกมุ่นอยู่กับเป้าหมายปลายทาง จึงรู้สึกเครียดเพราะทำเท่าไรก็ไม่ถึงสักที

อย่างที่อาตมาพูดว่า ทำเต็มที่แต่ไม่ซีเรียส คนจำนวนมากรู้สึกว่าถ้าจะทำเต็มที่ก็ต้องคร่ำเคร่ง หรือเคร่งเครียด แต่หากเป็นอย่างนั้นแสดงว่ากำลังทำกิจแต่ไม่ได้ทำจิต การทำกิจกับการทำจิตไม่แยกจากกัน การทำเต็มที่กับการไม่ซีเรียสนั้น อยู่ด้วยกันได้ เช่นเดียวกันประโยชน์ตนและประโยชน์ท่านก็ไม่แยกจากกัน สิ่งที่ดูเหมือนตรงข้ามกันนั้นสามารถเชื่อมให้ประสานกันหรือเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันได้ 

25630923pm--อย่าหย่อนความเพียร

23 ก.ย. 63 - อย่าหย่อนความเพียร : การปฏิบัติมันไม่ใช่หมายถึงการเป็นมิตรกับตัวเองอย่างเดียว แต่มันหมายถึงการที่เราสามารถที่จะอยู่กับสิ่งแวดล้อมต่างๆด้วยใจที่ราบรื่นกลมกลืนด้วยถ้าเราไปอยู่ที่ไหนมีความอึดอัด มันมีความติดขัด มันมีความหงุดหงิด อันนี้แสดงว่าเราไม่ได้รักษาใจเท่าที่ควร ไม่รู้ว่าเอาสติไปทิ้งไว้ที่ไหน เอาความรู้สึกตัวไปทิ้งไว้ที่ไหน การปฏิบัตินอกจากจะหมายถึงการที่เรารู้ทันความคิดและอารมณ์ที่เกิดขึ้นในใจที่มันเป็นตัวซ้ำเติมความทุกข์ให้กับเราแล้ว ยังรวมถึงการที่เราสามารถที่จะอยู่กับสิ่งแวดล้อมต่างๆได้ด้วยใจที่ไม่ทุกข์ ไม่ว่าฝนตกแดดออก สงบหรือว่าว้าวุ่น และที่สำคัญ ยังรวมถึงการที่เรามีความสัมพันธ์ที่ราบรื่น กลมกลืนกับผู้อื่นด้วย อันนี้ก็สำคัญ 

25630919pm--คิดถูกคิดเป็นก็เห็นธรรม

19 ก.ย. 63 (เย็น) - คิดถูกคิดเป็นก็เห็นธรรม : คนที่มองโลกในแง่ดี ก็มักแลเห็นสิ่งดีๆ อยู่เป็นนิตย์ เวลาเรามีความสุข เห็นอะไรก็ดูน่าชื่นใจไปหมด ยิ่งเราเป็นคนที่ไวต่อความสุขด้วยแล้ว ย่อมเห็นความสุขได้ไม่ยาก แม้จะอยู่ท่ามกลางความยากลำบากก็ตาม ใช่หรือไม่ว่า เมื่อเห็นความสุขแสดงตัวทุกขณะ ใจก็เป็นสุขได้ง่าย

คนเราสามารถมีความสุขได้ โดยไม่ต้องรอให้ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปตามใจปรารถนาเสียก่อน หากอยู่ที่การรู้จักทำใจให้สงบเย็น ปล่อยวางจากความยึดอยาก และมองเห็นแง่งามของชีวิต ผู้คนเป็นอันมากมีความสุขได้ ไม่ใช่เป็นเพราะมีอะไรดี ๆ เกิดขึ้นกับเขาอยู่เสมอ หากเป็นเพราะเรารู้จักวางใจต่อสิ่งต่างๆ ที่มากระทบ แม้จะประสบกับความเจ็บป่วย พลัดพรากสูญเสีย แต่ก็ยังเป็นสุขอยู่ได้ เราไม่สามารถควบคุมสิ่งดีๆ ให้เกิดขึ้นกับเราได้ตลอดเวลา แต่เราสามารถปรับใจจนมองเห็นสิ่งดีๆ ในทุกสิ่งได้ ดังนั้นอุปสรรคจึงมิใช่สิ่งน่ากลัว ปัญหามีใช่เรื่องน่าตื่นตระหนก 

25630919am--รู้จักอดทนและรอคอย

19 ก.ย. 63 (เช้า) - รู้จักอดทนและรอคอย : เราทำอะไรในชีวิตประจำวันก็ควรจะทำอย่างมีสติด้วย หรือทำด้วยสติ อาบน้ำถูฟัน ล้างหน้าทำครัวกินข้าวก็ทำอย่างมีสติ จับหลักง่ายๆว่า ตัวอยู่ไหน ใจอยู่นั่น ตัวอยู่นี่ใจก็อยู่นี่ ไม่ใช่ตัวอยู่นี่แต่ใจอยู่ไหนไม่รู้ หรือว่าจะพูดอีกอย่างหนึ่งก็คือว่า ทำด้วยใจเต็มร้อย ทำอะไรก็ทำด้วยใจเต็มร้อย ใจจะเต็มร้อยได้ก็ต้องทำทีละอย่าง เช่น ระหว่างที่อาบน้ำ ใจก็อยู่กับการอาบน้ำ แต่เต็มร้อย ไม่ใช่ว่าอาบน้ำไปก็คิดโน่นไปคิตนี้ไป ถูฟันก็คิดเรื่องงานเรื่องการไป ขณะที่กินข้าวใจก็วางแผนจะทำโน่นทำนี่ แล้วอยากกินข้าวเสร็จอันนี้เรียกว่าทำหลายอย่างพร้อมกัน

ซึ่งสมัยนี้เรียกว่า เป็นที่สมควรทำเพราะเวลามีน้อย เพราะฉะนั้นจึงทำหลายอย่างพร้อมกัน แต่ไปๆมาๆทำไม่ได้ดีสักอย่าง เพราะฉะนั้นเราลองทำทีละอย่าง เวลาอาบน้ำ ใจก็อยู่กับการอาบน้ำ เวลาถูฟันใจก็อยู่กับการถูฟันเต็มร้อย กินข้าวใจก็อยู่กับการกินข้าวเต็มร้อย มันจะได้ สองอย่างเลย ทำอย่างเดียวก็ได้ถึง สองอย่างหมายความว่าเวลาเราอาบน้ำ ถ้าเราอาบน้ำอย่างมีสติ ได้จากการชำระกายแล้ว มันยังเป็นการชำระใจให้หายหม่นหมองด้วย ทำอย่างเดียวแต่ได้ สองคือได้ประโยชน์ทั้งทางกายและทางใจ เวลากินข้าวก็กินข้าวอย่างมีสตินอกจากได้อาหารไปเลี้ยงกายแล้ว ยังได้สติไปเป็นอาหารใจด้วย ได้ทั้งอาหารกายและอาหารใจ

 

เวลาเราถูฟันก็เหมือนกัน ก็ทำอย่างมีสติไม่ใช่เพียงแค่ทำให้ฟันสะอาด ยังช่วยทำให้ใจสดใสด้วยเพราะว่าเพราะถ้าใจอยู่กับการถูฟันอาบน้ำก็ไม่มีเรื่องให้ วิตก กังวลอะไร แถม ใจยังรู้สึกสบายกับการที่มีน้ำมาชำระกาย หรือมีน้ำมาชำระช่องฟัน ให้สะอาด จิตใจก็ผ่องใส โปร่งโล่ง เหมือนกับเรา เวลากวาดบ้าน กวาดใบไม้ มันก็ได้ สองอย่าง คือบ้านสะอาด ใจก็สะอาดไปด้วย เพราะว่าตอนนั้นใจมีสมาธิกับการกว่าเพราะมีสติเป็นตัวกำกับทำหนึ่งอย่างได้ สองดีกว่าทำหลายอย่างแล้วไม่ได้อะไรเลย 

25630918pm--ทุกข์มาปัญญาเกิด

18 ก.ย. 63 - ทุกข์มาปัญญาเกิด : ความทุกข์จึงไม่ใช่สิ่งที่เราต้องกลัวและปฏิเสธเสมอไป มันเป็นสิ่งที่มีประโยชน์และมีคุณค่ามากที่เราควรรู้จัก ถ้าเราเข้าใจเช่นนี้ก็จะไม่หันหลังให้ทุกข์แล้ว แต่เราจะหันหน้าดูทุกข์ เพื่อรู้จักมัน แล้วเราจะได้ประโยชน์จากมัน ทีแรกทุกข์จะผลักเราให้เข้าไปหาธรรมะ แต่ต่อไปเมื่อเรามีสติแก่กล้า เราก็จะรู้จักดูทุกข์ แล้วในที่สุดก็จะพบธรรมที่ลึกซึ้ง เกิดปัญญาจนพาใจออกจากความทุกข์ พบความสงบเย็นได้ในที่สุด