Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

25630908pm--ไม่เพิ่มทุกข์ไม่ทิ้งสุข

8 ก.ย. 63 - ไม่เพิ่มทุกข์ไม่ทิ้งสุข : ความสุขกับความทุกข์คือความจริงของชีวิตที่ทุกคนต้องประสบ เช่นเดียวกับกลางวันและกลางคืน เราไม่อาจเลือกความสุข โดยปฏิเสธความทุกข์ เหมือนกับที่เราไม่อาจเลือกกลางวัน โดยปฏิเสธกลางคืน

 

ความสุขเป็นสิ่งที่ผู้คนปรารถนา ตรงข้ามกับความทุกข์ซึ่งไม่มีใครต้องการ ในเมื่อความทุกข์เป็นสิ่งที่เราปฏิเสธไม่ได้ เราจึงควรเกี่ยวข้องกับมันอย่างถูกต้อง หาไม่แล้วเราก็จะลงเอยด้วยการซ้ำเติมตนเอง อันที่จริงแม้กระทั่งความสุข เราก็ควรปฏิบัติให้ถูกต้องด้วย หาไม่ความสุขก็จะกลายเป็นโทษ ใช่หรือไม่ว่าความทุกข์ที่เกิดขึ้นกับผู้คนทั้งหลายล้วนเกี่ยวข้องกับสิ่งที่ทำให้เขามีความสุขมาก่อน

 

ตรงกันข้ามกับความเข้าใจของหลายคน พระพุทธองค์ไม่ได้สอนให้ปฏิเสธความสุข แท้จริงทรงแนะนำว่าเราไม่ควรละทิ้งความสุขที่ชอบธรรม แต่ก็อย่าหลงใหลมัวเมาหรือยึดติดความสุขเหล่านั้น ทั้งนี้เพราะมันไม่เที่ยง ไม่จิรังยั่งยืน ส่วนความทุกข์ ในเมื่อเราไม่ชอบ ก็อย่าเอาทุกข์มาทับถมตน แทนที่จะจมอยู่ในความทุกข์หรือ “เป็น”ทุกข์ ก็ควรรู้จักมันหรือ “เห็น”มัน ด้วยการวางใจอย่างถูกต้อง ความสุขหรือความทุกข์ย่อมไม่อาจครอบงำจิตใจเราจนเรากลายเป็นทาสของมัน 

25630907pm--มองตนและเตือนตนได้

7 ก.ย. 63 - มองตนและเตือนตนได้

25630906pm--สุขใจที่ได้ทำ

6 ก.ย. 63 (เย็น) - สุขใจที่ได้ทำ : จะว่าไปแล้ว อะไรเกิดขึ้นกับเรา ไม่สำคัญเท่ากับว่าเรารู้สึกหรือมีท่าทีกับมันอย่างไร เจอเหตุร้าย แต่ใจยอมรับได้ หรือรู้จักมองบวก คือ หาประโยชน์จากมัน รวมทั้งมองว่ามันเป็นธรรมดาของชีวิตและโลก รู้จักปล่อยวางได้ ใจก็ไม่เป็นทุกข์ 

25630906am--อยากพ้นทุกข์ต้องเข้าหาทุกข์

6 ก.ย. 63 (เช้า) - อยากพ้นทุกข์ต้องเข้าหาทุกข์ : รู้ทุกข์ก็พบธรรม นี้คือความจริงที่พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ทั้งหลายค้นพบ ดังนั้นความทุกข์จึงไม่ใช่สิ่งที่เราต้องกลัวและปฏิเสธเสมอไป มันเป็นสิ่งที่มีประโยชน์และมีคุณค่ามากที่เราควรรู้จัก ถ้าเราเข้าใจเช่นนี้ก็จะไม่หันหลังให้ทุกข์แล้ว แต่เราจะหันหน้าดูทุกข์ เพื่อรู้จักมัน แล้วเราจะได้ประโยชน์จากมัน

ทีแรกทุกข์จะผลักเราให้เข้าไปหาธรรมะ แต่ต่อไปเมื่อเรามีสติแก่กล้า เราก็จะรู้จักดูทุกข์ แล้วในที่สุดก็จะพบธรรมที่ลึกซึ้ง เกิดปัญญาจนพาใจออกจากความทุกข์ พบความสงบเย็นได้ในที่สุด 

25630905pm--สติรักษาใจ ใจรักษาสติ

5 ก.ย. 63 (เย็น) - สติรักษาใจ ใจรักษาสติ : ถ้าเราอยากจะปฏิบัติให้ได้ผล นอกจากปฏิบัติในรูปแบบอย่างจริงจัง ให้เวลากับมันอย่างต่อเนื่องแล้ว ตอนที่เราปฏิบัติใช้ชีวิตประจำวันปกตินั่นแหละไม่ว่าทำอะไรก็ทำอย่างมีสติ มีความรู้ตัว อย่างเช่นไม่ว่าจะเป็นอาบน้ำ ถูฟัน ซักผ้า กินข้าว เก็บที่นอนหรือว่าปัดกวาดเช็ดถู ก็ทำอย่างมีสติ

หลักง่ายๆคือตัวอยู่ไหนใจอยู่นั่น หรือว่าทำด้วยใจเต็มร้อย ไม่ใช่ทำหลายอย่างพร้อมกัน อาบน้ำไปด้วยคิดไปด้วย กวาดใบไม้ไปก็คิดโน่นคิดนี่ อย่างนี้เรียกว่าทำสองอย่าง หรือกินข้าวไปก็ดูโทรศัพท์มือถือไปอย่างนี้เรียกว่าทำ 2 อย่าง หรือว่าดูโทรศัพท์ไปด้วยวางแผนไปด้วยอันนี้ทำ 3 อย่างในเวลาเดียวกัน อย่างนี้ไม่ใช่ ถ้าทำอย่างนั้นสติที่สะสมมาก็ปล่อยให้รั่วไหลไป

 

เพราะฉะนั้นให้ตระหนักว่าที่จริงการปฏิบัติไม่ใช่แค่อยู่ทางจงกรมหรือว่าอยู่บนอาสนะ แต่ว่ามันสามารถทำได้ตลอดเวลา คนที่ไม่มีเวลาปฏิบัติอย่างพวกเราก็สามารถปฏิบัติได้ที่บ้านด้วยการใช้ชีวิตประจำวันให้เป็นการกระทำที่ประกอบไปด้วยสติ การทำงานเป็นการปฏิบัติธรรมได้ถ้าเราวางใจได้ถูกต้อง 

25630905am--ความสงบพบได้ที่ใจ

5 ก.ย. 63 (เช้า) - ความสงบพบได้ที่ใจ : มีผู้ชายคนหนึ่ง ไปเข้าคอร์สนั่งสมาธิ ๑ วันของสมาคมแห่งหนึ่ง ห้องปฏิบัติธรรมสงบมาก เป็นห้องแอร์ ผู้ชายคนนี้ปฏิบัติได้ดี สงบเย็นทั้งใจและกาย กายเย็นเพราะอยู่ห้องแอร์ ส่วนใจไปเพ่งรับรู้อยู่แค่อารมณ์เดียว ไม่มีเรื่องรบกวนที่ทำให้ใจกระเพื่อม พอถึงเวลาเลิก ๔ โมงเย็น เดินไปลานจอดรถ จะขับรถกลับบ้าน ปรากฏว่าพอเห็นรถอีกคันมาจอดซ้อน ทำให้เขาขับออกไม่ได้ ความโกรธพุ่งขึ้นมาทันที ถึงกับโวยวายออกมา “ใครวะจอดรถแบบนี้” แล้วก็ต่อว่าอีกมากมาย

 

ทำไมเขาถึงโกรธขนาดนั้น ทั้ง ๆ ที่เพิ่งทำสมาธิมา นั่นเป็นเพราะทั้งวันความสงบที่เกิดกับเขาเป็นความสงบเพราะตัดการรับรู้ ถ้าเขารู้จักความสงบเพราะรู้ เมื่อเห็นรถตัวเองถูกจอดขวาง เกิดความไม่พอใจขึ้นมา เขาก็จะมีสติเห็นความไม่พอใจนั้น จิตจะไม่พลุ่งพล่านจนกลายเป็นอารมณ์โกรธถึงกับด่าทอเสียงดัง

เพิ่งออกมาจากการปฏิบัติธรรมแท้ ๆ แต่พอเจอเรื่องแค่นี้ก็โวยวายแล้ว ทำไมจึงจิตจึงขึ้นลงรวดเร็ว นี่เป็นสิ่งที่เกิดกับนักปฏิบัติธรรมจำนวนมาก ที่มุ่งแสวงหาความสงบ ด้วยการไม่รับรู้หรือการตัดการรับรู้ พอสงบแล้วก็เพลิน พอเจออะไรที่ไม่ถูกใจไม่พอใจ ก็โกรธปรี๊ดทันที

 

เราต้องรู้จักรักษาใจให้สงบได้ แม้อยู่ท่ามกลางเสียงต่าง ๆ แม้เจอคำพูดที่ชวนให้ขัดใจ ความสงบแบบนี้ เป็นสิ่งที่เราควรรู้จักและเข้าถึงให้ได้อย่างชำนิชำนาญ เพราะเราไม่สามารถหลีกเร้นจากโลกที่วุ่นวายได้ตลอด ไม่ว่าจะอยู่ในบ้าน ที่ทำงาน หรือบนท้องถนนก็จะมีเสียงดัง มีเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ทำให้ไม่พอใจได้มากมาย 

25630904pm--ใจไม่ทุกข์เมื่อเจอผัสสะ

4 ก.ย. 63 - ใจไม่ทุกข์เมื่อเจอผัสสะ : มีธรรมหมวดหนึ่งที่น่าสนใจ พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมหมวดนี้คือข้อปฏิบัติเพื่อการละอาสวะ อาสวะเป็นคำที่เราได้ยินบ่อย ถ้าเราสนใจศึกษาอ่านธรรมะของพระพุทธเจ้า อาสวะแปลว่ากิเลส เครื่องหมักหมม นอนเนื่องเป็นสันดานก็ได้ หรือจะแปลว่าความเดือดร้อนหรือความทุกข์ก็ได้ หรือว่าจะแปลว่าเป็นข้อปฏิบัติเพื่อการละความเดือดร้อน ความทุกข์ หรือว่ากิเลสก็ได้ มี 7 ข้อ

ข้อ 1 ก็คือ ละด้วยทรรศนะ ทรรศนะในที่นี้คือความเห็น หรือการเห็นด้วยปัญญา อย่างที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่าสังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง เห็นด้วยปัญญาว่าสังขารทั้งหลายทั้งปวงเป็นทุกข์ เห็นด้วยปัญญาว่าธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา เมื่อนั้นย่อมเหนื่อยหน่ายในสิ่งที่เป็นทุกข์ที่ตนหลง นั่นแหละเป็นทางแห่งพระนิพพานอันเป็นธรรมหมดจด ทรรศนะนี้คือเห็น เห็นด้วยปัญญา จนกระทั่งไม่ยึดติดถือมั่นในสิ่งใด

 

ข้อที่ 2 ละด้วยความสำรวมอินทรีย์หรืออินทรีย์สังวร อินทรีย์สังวรเป็นคำที่สำคัญ คือการสำรวมอินทรีย์ อินทรีย์ที่ว่านี้คืออินทรีย์ 6 ตาหูจมูกลิ้นกายใจ แต่ความหมายจริงๆคือการรักษาใจ ไม่ให้บาปหรืออกุศลครอบงำจิต เมื่อเกิดผัสสะขึ้น ไม่ว่าทางตา ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย ทางใจ ไม่ใช่สำรวมตา สำรวมหู แต่ว่าเป็นการรักษาใจ ไม่ให้รูปที่เห็นทางตา เสียงที่ได้ยินทางหู เป็นต้น มาทำให้เกิดบาปหรืออกุศลธรรม เกิดความทุกข์ในใจ อินทรียสังวรซึ่งที่จริงก็คือละด้วยสตินั่นแหละ

 

อันที่ 3 ละด้วยการเสพหรือการใช้สอย ก็ละอาสวะได้ การเสพ ใช้สอย เช่นการกินอาหาร หรือว่าการใช้สอยปัจจัย 4 มันช่วยบรรเทาความทุกข์ได้ และก็บรรเทากิเลสได้ด้วย เพราะว่าถ้าหิว นอกจากจะเกิดทุกข์แล้วก็จะเกิดกิเลสด้วย อย่างที่เรียกว่าโมโหหิว พอหิวแล้วก็เกิดโทสะ แล้วก็อาจจะเกิดโลภะตามมาอยากขโมย ไม่มีเงินก็ต้องขโมย อันนี้ก็เกิดตัณหา แต่ถ้าได้เสพ ได้กิน โมโหหิวก็หมดไป โลภะหรือว่าตัณหาที่จะหมายไปฉกชิงหรือขโมยอาหารของผู้ใดก็ยุติลง เพราะฉะนั้นการเสพการใช้สอยละอาสวะได้

 

ข้อที่ 4 การละด้วยการละเว้นหรือว่าหนีห่าง เช่น มีอันตรายอยู่ข้างหน้า เช่น น้ำเชี่ยว หรือว่าไฟไหม้ เราก็ถอยห่าง ตรงไหนที่เป็นป่ารกชัฏ มีงูเงี้ยวเขี้ยวขอ อันนี้ก็เกิดอาสวะได้ ก็หลีกหนี ถอยห่าง จากมัน อันนี้เราก็เป็นสิ่งที่คุ้นเคยกันดีอยู่แล้ว เช่นเดียวกับ การละด้วยการใช้สอย หรือการเสพ อันนี้ก็เป็นธรรมะ การละด้วยการใช้สอยด้วยการเสพเป็นธรรมะ ละด้วยการหลีกเร้น การถอยห่าง การหนีห่าง ก็เป็นธรรมะไม่ใช่เป็นเรื่องยากหรือลึกซึ้ง ซึ่งเราก็ทำอยู่บ่อย ๆ

 

ประการต่อมา ละด้วยความอดกลั้น แดดร้อนก็อดกลั้น หนาวก็อดกลั้น ไม่ปล่อยให้ใจมันบ่นโวยวายตีโพยตีพาย ใครมาด่าก็อดกลั้นเอาไว้ รวมทั้งหิวด้วย ก็อดกลั้นเอาไว้ อันนี้เรียกว่าละด้วยขันติก็ได้

ประการต่อมา ละด้วยการบรรเทา บรรเทาความโกรธ บรรเทาความเกลียด ต้องบรรเทาซะ ถ้าปล่อยให้มัน เผารนจิตใจ กรีดแทงจิตใจ ก็จะทุกข์ ก็ต้องรู้จักบรรเทาเช่น แผ่เมตตาหรือให้อภัย 

25630903pm--สักแต่ว่าเห็นสักแต่ว่าทำ

3 ก.ย. 63 - สักแต่ว่าเห็นสักแต่ว่าทำ : การทำปัจจุบันให้ดีที่สุด จึงเป็นหลักประกันอย่างเดียวในชีวิตว่า สิ่งที่ฝันใฝ่จะเป็นจริงได้ เพราะปัจจุบันคือสิ่งเดียวที่เรามีอยู่และสามารถทำอะไรได้ อดีตนั้นผ่านไปแล้ว ไม่มีใครเปลี่ยนแปลงอะไรได้ ส่วนอนาคตก็ยังมาไม่ถึง และจะมาถึงในลักษณะใดก็ไม่มีใครล่วงรู้ได้ อย่าว่าแต่จะจัดการเลย (ภาษิตธิเบตกล่าวว่า ระหว่างพรุ่งนี้กับชาติหน้า ไม่มีใครรู้ว่าอะไรจะมาถึงก่อน) แน่นอนการวางแผนถึงอนาคตเป็นสิ่งดี แต่เมื่อถึงเวลาลงมือทำ ก็ควรใส่ใจกับสิ่งที่กำลังทำอยู่ให้ดีที่สุด ซึ่งรวมถึงภาระหน้าที่ที่กำลังมีอยู่ด้วย

วันนี้คือช่วงเวลาที่ดีที่สุดของคุณ อย่าให้อดีตไม่ว่างดงามหรือเจ็บปวดแย่งชิงคุณไปจากปัจจุบัน และอย่าทิ้งปัจจุบันไปอยู่กับอนาคต ทำปัจจุบันให้ดีที่สุด อนาคตก็จะงดงามเอง

25630902pm--ซ้ำๆแต่ไม่เหมือนเดิม

2 ก.ย. 63 - ซ้ำ ๆ แต่ไม่เหมือนเดิม : ที่จริงแม้ว่าเป็นการทำซ้ำๆ แต่อย่าลืมว่าชีวิตของเราอยู่ได้ก็เพราะการทำอะไรซ้ำๆ นี่แหละ ทุกวันเราต้องกินข้าว เช้าก็ข้าว กลางวันก็ข้าว เย็นก็ข้าว พรุ่งนี้ก็กินข้าว มะรืนก็กินข้าว สมัยก่อนคนไทยยังไม่รู้จักขนมปัง ก็กินข้าวได้ทุกวัน ทุกวันนี้เรากินข้าวทุกวันเหมือนกัน ไม่เห็นมีใครบ่นว่ามันซ้ำซาก ทุกวันเราต้องเข้านอน นอนวันละ ๗-๘ ชั่วโมง ก็ไม่เห็นใครบ่นว่ามันซ้ำซาก

ยิ่งลมหายใจแล้วยิ่งเห็นชัด หายใจเข้าหายใจออกอยู่อย่างนี้ทั้งปีทั้งชาติ ตั้งแต่เกิดจนตาย ลมหายใจเรามี ๒ จังหวะเท่านั้น คือ เข้าและออก เข้าและออก เข้าและออก มันไม่ใช่แค่เข้านานๆ ที และออกนานๆ ที มันเข้าออกแทบทุกวินาที ก็ไม่มีใครบ่นว่าทำไมถึงหายใจซ้ำซาก ปอดกับหัวใจของเราก็เหมือนกัน มันยุบและขยายอย่างนี้ทุกวัน ทุกวินาที ดูให้ดีจะพบว่าชีวิตเราต้องพึ่งพาอาศัยความซ้ำๆ ตั้งแต่เกิดจนตาย เราเป็นหนี้บุญคุณความซ้ำ จึงไม่ควรรังเกียจมัน ควรเห็นอานิสงส์ของความซ้ำ เห็นคุณค่าของมันบ้าง

25630901pm--กลมกลืนกับตัวเองและกับโลก

1 ก.ย. 63 - กลมกลืนกับตัวเองและกับโลก : ถ้าเรามีธรรมะเช่น มีสติ ใจก็จะเอื้อเฟื้อกาย ทำให้กายมีสุขภาพดีขึ้น ใจที่ไม่เครียด ใจที่ไม่วิตกกังวล ใจที่ไม่ถูกครอบงำด้วยความโกรธ มันก็ช่วยส่งเสริมกายให้ดีขึ้นได้ ทำให้กายมีสุขภาพดี แม้กระทั่งคนที่เป็นโรคมะเร็งหลายคนร่างกายย่ำแย่ แต่พอได้ปฏิบัติธรรม ได้ฝึกสมาธิ ได้เจริญสติ ทั้งๆที่หมอบอกว่าอยู่ได้ไม่เกิน 6 เดือน บางทีอยู่ได้เป็น 10 ปีเพราะว่าใจที่ฝึกไว้ดีแล้ว ช่วยทำให้กายพลอยแข็งแรง และดีขึ้นด้วย อันนี้เป็นเรื่องของความบรรสานสอดคล้องระหว่างใจกับกาย