Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

3 ก.ย. 63 - สักแต่ว่าเห็นสักแต่ว่าทำ : การทำปัจจุบันให้ดีที่สุด จึงเป็นหลักประกันอย่างเดียวในชีวิตว่า สิ่งที่ฝันใฝ่จะเป็นจริงได้ เพราะปัจจุบันคือสิ่งเดียวที่เรามีอยู่และสามารถทำอะไรได้ อดีตนั้นผ่านไปแล้ว ไม่มีใครเปลี่ยนแปลงอะไรได้ ส่วนอนาคตก็ยังมาไม่ถึง และจะมาถึงในลักษณะใดก็ไม่มีใครล่วงรู้ได้ อย่าว่าแต่จะจัดการเลย (ภาษิตธิเบตกล่าวว่า ระหว่างพรุ่งนี้กับชาติหน้า ไม่มีใครรู้ว่าอะไรจะมาถึงก่อน) แน่นอนการวางแผนถึงอนาคตเป็นสิ่งดี แต่เมื่อถึงเวลาลงมือทำ ก็ควรใส่ใจกับสิ่งที่กำลังทำอยู่ให้ดีที่สุด ซึ่งรวมถึงภาระหน้าที่ที่กำลังมีอยู่ด้วย

วันนี้คือช่วงเวลาที่ดีที่สุดของคุณ อย่าให้อดีตไม่ว่างดงามหรือเจ็บปวดแย่งชิงคุณไปจากปัจจุบัน และอย่าทิ้งปัจจุบันไปอยู่กับอนาคต ทำปัจจุบันให้ดีที่สุด อนาคตก็จะงดงามเอง

2 ก.ย. 63 - ซ้ำ ๆ แต่ไม่เหมือนเดิม : ที่จริงแม้ว่าเป็นการทำซ้ำๆ แต่อย่าลืมว่าชีวิตของเราอยู่ได้ก็เพราะการทำอะไรซ้ำๆ นี่แหละ ทุกวันเราต้องกินข้าว เช้าก็ข้าว กลางวันก็ข้าว เย็นก็ข้าว พรุ่งนี้ก็กินข้าว มะรืนก็กินข้าว สมัยก่อนคนไทยยังไม่รู้จักขนมปัง ก็กินข้าวได้ทุกวัน ทุกวันนี้เรากินข้าวทุกวันเหมือนกัน ไม่เห็นมีใครบ่นว่ามันซ้ำซาก ทุกวันเราต้องเข้านอน นอนวันละ ๗-๘ ชั่วโมง ก็ไม่เห็นใครบ่นว่ามันซ้ำซาก

ยิ่งลมหายใจแล้วยิ่งเห็นชัด หายใจเข้าหายใจออกอยู่อย่างนี้ทั้งปีทั้งชาติ ตั้งแต่เกิดจนตาย ลมหายใจเรามี ๒ จังหวะเท่านั้น คือ เข้าและออก เข้าและออก เข้าและออก มันไม่ใช่แค่เข้านานๆ ที และออกนานๆ ที มันเข้าออกแทบทุกวินาที ก็ไม่มีใครบ่นว่าทำไมถึงหายใจซ้ำซาก ปอดกับหัวใจของเราก็เหมือนกัน มันยุบและขยายอย่างนี้ทุกวัน ทุกวินาที ดูให้ดีจะพบว่าชีวิตเราต้องพึ่งพาอาศัยความซ้ำๆ ตั้งแต่เกิดจนตาย เราเป็นหนี้บุญคุณความซ้ำ จึงไม่ควรรังเกียจมัน ควรเห็นอานิสงส์ของความซ้ำ เห็นคุณค่าของมันบ้าง

1 ก.ย. 63 - กลมกลืนกับตัวเองและกับโลก : ถ้าเรามีธรรมะเช่น มีสติ ใจก็จะเอื้อเฟื้อกาย ทำให้กายมีสุขภาพดีขึ้น ใจที่ไม่เครียด ใจที่ไม่วิตกกังวล ใจที่ไม่ถูกครอบงำด้วยความโกรธ มันก็ช่วยส่งเสริมกายให้ดีขึ้นได้ ทำให้กายมีสุขภาพดี แม้กระทั่งคนที่เป็นโรคมะเร็งหลายคนร่างกายย่ำแย่ แต่พอได้ปฏิบัติธรรม ได้ฝึกสมาธิ ได้เจริญสติ ทั้งๆที่หมอบอกว่าอยู่ได้ไม่เกิน 6 เดือน บางทีอยู่ได้เป็น 10 ปีเพราะว่าใจที่ฝึกไว้ดีแล้ว ช่วยทำให้กายพลอยแข็งแรง และดีขึ้นด้วย อันนี้เป็นเรื่องของความบรรสานสอดคล้องระหว่างใจกับกาย

31 ส.ค. 63 - ตายก่อนตาย : การตายที่สมบูรณ์ ก็คือการตายที่มิใช่แค่ตายทางร่างกาย แต่รวมถึงการตายจากความยึดติดในตัวตน ถ้าตายทั้งร่างกายและความยึดถือในตัวตนได้ถึงจะเรียกว่าการตายที่สมบูรณ์ คนส่วนใหญ่ ตายแต่เพียงร่างกาย แต่ว่าการยึดมั่นถือมั่นในตัวตนยังมีอยู่ ทำให้ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดในสงสารวัฏต่อไป อาจารย์พุทธทาสท่านพยายามสอนว่าให้ตายก่อนตาย คือตายจากความยึดถือตัวตนก่อนที่จะสิ้นลม ถ้าตายก่อนตายได้เมื่อไหร่ ก็เป็นการตายที่สมบูรณ์ เรียกว่าดับไม่เหลือ 

30 ส.ค. 63 - ตั้งคำถามให้ถูก : ให้เราสังเกตความทุกข์ของผู้คนส่วนใหญ่เกิดจากการถามไม่เป็น ถามไม่ถูก เป็นคำถามที่ไปมุ่งที่ภายนอก แต่ว่าไม่ได้ถามกลับมาที่ตัวเอง ซึ่งถ้าถามกลับมาที่ตัวเอง ก็จะทำให้เกิดการทักท้วงแล้วก็ปรับแก้ที่ใจตัวเอง หรือปรับเปลี่ยนที่ตัวเอง ซึ่งมันก็จะนำไปสู่ผลดี ทั้งในแง่ของจิตใจ ในแง่ของความสัมพันธ์ แต่คนเราชอบส่งจิตออกนอก เวลามีปัญหาอะไร ก็มักจะโทษภายนอก

อย่างที่หลวงพ่อชาเปรียบเหมือนมือที่ล้วงเข้าไปในก้นหลุม ถ้ามือล้วงไม่ถึงก้นหลุม ร้อยทั้งร้อยก็จะบอกว่าก้นหลุมลึก แทนที่จะบอกแขนเราสั้น ไม่มีใครบอก การที่ส่งจิตออกนอกแบบนี้ มันก็ทำให้เราเห็นว่าความทุกข์อยู่ที่ข้างนอก ต้องไปแก้ที่ข้างนอก แต่ถ้าเราหันกลับมาถามตัวเอง

หรือตั้งคำถามให้ถูก มันก็จะนำไปสู่การปรับแก้ที่ใจของตัว หรือปรับแก้ที่พฤติกรรมของตัว ซึ่งมันจะเป็นการแก้ที่ถูกจุดมากกว่า แต่ทำอย่างนี้ได้ ต้องเป็นคนที่หมั่นมองตน คนที่หมั่นมองตนได้ต้องมีเครื่องมือ นั่นคือสติ สติคือตาใน ตาในที่เห็นความคิดและอารมณ์ที่มันเกิดขึ้น แล้วก็จะเห็นได้ว่ามีความคิดบางอย่างที่มันไม่ถูก เช่นการตั้งคำถามอย่างที่ยกตัวอย่างมา มันก็ทำให้เราปรับเปลี่ยน ใหม่ๆมันต้องอาศัยการหมั่นดูจิตดูใจของตัว บางทีก็ลืม แล้วก็ลืมบ่อย แต่ต่อไปถ้าเราฝึกสติ จนสติกล้าแกร่งว่องไว สติจะบอกเอง เวลาเรามีความคิดมีอารมณ์อะไรที่ผิดปกติ มันจะบอกเหมือนสัญญาณกันขโมย มันจะส่งสัญญาณ เราไม่ต้องคอยเฝ้าดูควันไฟตลอดเวลาว่ามีควันไฟเกิดขึ้นไหม เราก็ทำงานของเราไป แต่ถ้ามีควันไฟเกิดขึ้น สัญญาณไฟก็จะบอกก็ทำให้เรารู้ มันบอกเอง ก็เหมือนกับร่างกายของเรา เวลาเอียงตัวโดยที่ไม่รู้ตัว มันจะมีระบบประสาทส่งสัญญาณว่าเรากำลังตัวเอียงแล้ว ต้องปรับตัวให้ตรง มันมีกระดูกตรงหูของเราที่มีกลไกช่วยบอกให้เรารู้ว่าร่างกายเราเสียสมดุลหรือเปล่า มันบอกเอง

 

สติก็เหมือนกัน มันจะบอกเองว่า จิตของเราตอนนี้เสียสมดุลไปแล้ว เรามีความหงุดหงิด เรามีอารมณ์ เรามีความฟุ้งซ่านเกิดขึ้นแล้ว พอรู้เท่านั้น มันก็จะเกิดความรู้สึกตัว แล้วก็กลับมาอยู่กับปัจจุบัน มันมีความคิดบางอย่างก็ไม่หลงเชื่อมัน ก็รู้จักทักท้วงมัน คำถามบางอย่างไม่เข้าท่า ก็ไม่สน กลับมาตั้งคำถามใหม่ที่ทำให้เกิดความคิดในทางที่เป็นกุศลขึ้น ส่วนการตั้งคำถาม อย่าไปเชื่อทุกคำถามที่อยู่ในหัว บางทีก็ต้องปรับเปลี่ยนคำถาม ถามให้ถูก ชีวิตของเราจึงจะไปถูกทาง 

29 ส.ค. 63 (เย็น) - เห็นธรรมจากสรรพสิ่ง : เมื่อได้สนทนาธรรมกับหลวงปู่มั่น สมเด็จ ฯ อดพิศวงไม่ได้ในความลุ่มลึกแห่งธรรมของท่าน ขณะเดียวกันก็แปลกใจว่าหลวงปู่มั่นเข้าใจธรรมอย่างลึกซึ้งได้อย่างไร ในเมื่อท่านเรียนปริยัติธรรมน้อยมาก นอกจากไม่ได้เป็นเปรียญแล้ว ยังไม่สำเร็จนักธรรมเอกด้วย ในทัศนะของสมเด็จ ฯ คนเราจะเข้าใจธรรมได้ก็ต้องผ่านการศึกษาจากตำรา ตัวท่านเองก็ได้รับการศึกษาในทางปริยัติธรรมสูงถึงระดับเปรียญโท แต่ก็ยังมีความรู้ทางธรรมไม่เท่าหลวงปู่มั่น ซึ่งครั้งหนึ่งถูกมองว่าเป็น "พระจรจัด"

ด้วยความสงสัยดังกล่าว สมเด็จ ฯ จึงถามหลวงปู่มั่นว่า ในเมื่อท่านอยู่แต่ในป่า ไม่มีตำรา จะเรียนรู้ธรรมจนสอนพระและญาติโยม ได้อย่างไร หลวงปู่มั่นตอบสั้น ๆ ว่า "ธรรมนั้นมีอยู่ทุกหย่อมหญ้าสำหรับผู้มีปัญญา" 

29 ส.ค. 63 (เช้า) - อย่าให้ความคิดปิดบังความจริง : ให้เราไม่ตกเป็นทาสของความคิด พร้อมเปิดใจกว้างเพื่อเข้าถึงความจริงให้ได้มากที่สุด โดยเฉพาะข้อที่พระพุทธองค์ตรัสว่า “อย่าปลงใจเชื่อเพราะตรรกะ...เพราะการอนุมาน....เพราะเข้าได้กับทฤษฎีที่พินิจแล้ว...เพราะมองเห็นรูปลักษณะน่าจะเป็นไปได้ รวมทั้งอย่าปลงใจเชื่อด้วยการคิดตรองตามแนวเหตุผล”

ถ้าเราไม่ด่วนสรุปหรือหลงเชื่อความคิดของตน แม้จะดูมีเหตุผลเพียงใด เราจะทะเลาะวิวาทหรือทำร้ายกันน้อยลง แม้กระทั่งกับคนที่เรารักหรือรักเรา 

28 ส.ค. 63 - กายวิกฤตแต่จิตยังรับรู้ได้ : มีบางคนเกิดหัวใจหยุดเต้นกะทันหัน ถูกพาไปส่งโรงพยาบาลเพื่อทำการกระตุ้นหัวใจ ตอนที่จะใส่ท่อช่วยหายใจนั้น พยาบาลได้ถอดฟันปลอมของผู้ป่วยออก ตอนนั้นผู้ป่วยหมดสติ แต่หลังจากนั้นหนึ่งอาทิตย์เมื่อเขาฟื้นกลับมาเป็นปกติ พอเขาเห็นพยาบาลคนนั้นเขาก็ทักว่าคุณใช่มั้ยที่ถอดฟันปลอม พยาบาลก็ตกใจถามว่าคุณรู้ได้ยังไง ในเมื่อตอนนั้นคุณหมดสติอยู่ จะเรียกว่าตายก็ได้เพราะหัวใจไม่ทำงาน เรื่องแบบนี้มีอยู่บ่อยๆ ผู้ป่วยหลายคนที่เมื่อฟื้นจากโคม่าบอกว่าได้ฟังเสียงบทสวดมนต์หรือเสียงพระเทศน์จากเท้ปที่พยาบาลหรือญาติเปิดให้ฟังขณะหมดสติ บางคนบอกว่าได้ยินกระทั่งว่าหมอกับพยาบาลพูดอะไรกัน

ดังนั้นขอให้ตระหนักว่าถึงแม้ผู้ป่วยจะหมดสติ อยู่ในภาวะโคม่า ไม่ตอบสนองอะไรเลย แต่เขาอาจจะรับรู้คำพูดคำจาของเราได้ ถ้าเราพูดในสิ่งที่ดี มีเมตตาไม่มีการทะเลาะวิวาทกัน เขาก็จะรู้สึกดี แต่ถ้าญาติพี่น้องทะเลาะกันเรื่องมรดก เรื่องค่ารักษาพยาบาล อะไรทำนองนี้ นี้คือการทำร้ายผู้ป่วยโดยไม่รู้ตัวเพราะคิดว่าเขาหมดสติ ขอให้ระลึกว่าไม่ว่าเขาจะหมดสติหรือไม่ก็ตาม ขอให้ปฏิบัติกับเขาอย่างปกติเหมือนตอนที่เขารู้ตัว ถ้าจะให้ดียิ่งกว่านั้นก็ควรทำบรรยากาศให้เกิดความสงบ

27 ส.ค. 63 - อย่าเอาถูกเอาผิด : ความถูกต้องก็เหมือนกันถ้ายึดมั่นถือมั่นมาก อย่างที่หลวงพ่อคำเขียนที่ใช้คำว่าเอาผิดเอาถูก หรือเอาถูกเอาผิดกัน ถ้าเอาถูกเอาผิดกัน มันจะหน้ามืด มันจะลืมตัว จนลืมนึกถึงสิ่งอื่นไป ที่มีความสำคัญ เพราะตอนนั้นในใจคิดแต่จะเอาชนะกัน คิดแต่จะเอาให้อีกฝ่ายยอมรับให้ได้ว่าฉันผิด หรือยอมรับว่าอีกฝ่ายหนึ่งหรือฝ่ายเราคือฝ่ายถูก แล้วพอไม่ยอมก็ทะเลาะทุ่มเถียงกัน ยังดีถึงไม่ถึงขั้นลงไม้ลงมือกัน แต่ว่ามันก็เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ ถ้าคนเราคิดแต่จะเอาถูกเอาผิดกัน ให้เราต้องมีสติไว้บ้าง อย่าไปยึดมั่นในความถูกต้อง จนกระทั่งทำสิ่งที่ไม่ถูกต้องขึ้น ความไม่ถูกต้องหลายอย่างเกิดขึ้นเพราะความยึดมั่นในความถูกต้องอย่างเช่น พระสงฆ์เมืองโกสัมพี

อันนี้ก็เล่าไว้เพื่อที่จะชี้ให้เห็นว่า คนดีๆ พระดีๆที่เรียบร้อย บางทีก็กลายเป็นสร้างปัญหา หรือก่อปัญหาขึ้นได้ เพราะความยึดมั่นในความถูกต้องนี้แหละ อย่างที่หลวงพ่อคำเขียนพูดว่าจะเอาถูกเอาผิดกัน

26 ส.ค. 63 - ยอมรับด้วยใจที่ไม่ผลักไส : มีพราหมณ์ผู้หนึ่งเกลียดพระพุทธเจ้ามาก เดินตามด่าพระพุทธเจ้าจนถึงที่ประทับ แต่พระองค์ก็ไม่ตอบโต้ ปล่อยให้เขาด่าจนพอไป เมื่อเขาหยุดด่า พระองค์ก็ตรัสถามเขาว่า “เคยมีคนมาเยี่ยมท่านที่บ้านไหม” พราหมณ์ตอบว่า “มีสิ มีมากมาย ข้าพเจ้าไม่ใช่คนสิ้นไร้ไม้ตอก” พระองค์ถามต่อว่า “เมื่อมีแขกมาเยี่ยม ท่านทำอย่างไร” เขาตอบว่า “ก็เอาของมาต้อนรับตามธรรมเนียม” พระองค์จึงถามว่า “หากแขกไม่กินของที่ท่านนำมาต้อนรับ ของนั้นจะเป็นของใคร” พราหมณ์ตอบว่า “ก็เป็นของข้าพเจ้าตามเดิมน่ะสิ” พระพุทธองค์จึงตอบว่า ในทำนองเดียวกัน “เมื่อสักครู่ท่านด่าเราด้วยถ้อยคำหยาบคาย เราไม่รับคำด่าเหล่านั้น คำด่าเหล่านั้นก็ตกเป็นของท่านตามเดิม”

ไม่ว่าจะถูกต่อว่าด่าทอเพียงใด พระพุทธองค์ไม่รู้สึกหวั่นไหว โกรธเคือง หรือเป็นทุกข์เลย เพราะพระองค์ไม่รับคำด่าของพราหมณ์ผู้นั้นหรือใครก็ตาม

คำต่อว่าด่าทอนั้นตอกย้ำให้เราเห็นสัจธรรมของโลกว่า สรรเสริญกับนินทาเป็นของคู่กัน ไม่ว่าจะดีหรือเก่งแค่ไหน ก็หนีคำนินทาไม่พ้น นี้คือหนึ่งใน “โลกธรรม”ที่ต้องประสบ ถ้าไม่รู้จักความจริงข้อนี้ หลงยึดติดถือมั่นแต่คำสรรเสริญ ก็จะเป็นทุกข์ เมื่อเจอคำนินทาหรือต่อว่าด่าทอ แต่หากตระหนักชัดในสัจธรรมดังกล่าว ก็จะไม่หวั่นไหวไปกับสิ่งเหล่านี้เลย