Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

30 ก.ค. 63 (เช้า) - ฉลาดในการแก้ปัญหาของตน : หลวงพ่อเฟื่อง โชติโก (หรือ “ท่านพ่อเฟื่อง”) เป็นศิษย์ผู้ใกล้ชิดของพระอาจารย์ลี ธัมมธโร ช่วงที่ได้อยู่กับหลวงปู่มั่นที่อำเภอพร้าวนั้น ท่านได้เรียนรู้พระธรรมวินัยมากมาย อีกทั้งยังได้เห็นปฏิปทาของหลวงปู่มั่นและอุบายการสอนของท่านด้วย ซึ่งมีความหลากหลาย ขึ้นอยู่กับลูกศิษย์แต่ละคน อาทิเช่น หากมีพระรูปใดป่วยแล้วขอยา หลวงปู่มั่นจะตำหนิว่า “นี่เอาอะไรเป็นสรณะที่พึ่ง เอาพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง หรือเอายาเป็นที่พึ่ง ถือศาสนาพุทธหรือถือศาสนายากันแน่” แต่หากพระรูปไหนป่วยแล้วไม่ยอมฉันยา ท่านก็ติเตือนอีกว่า “ยามี ทำไมไม่ยอมฉัน ทำไมทำตัวเป็นคนเลี้ยงยาก”

 

“ถึงความเห็นของเราจะถูก แต่ถ้าเรายึดเข้าไว้มันก็ผิด” เป็นคำสอนของท่านอีกข้อหนึ่ง ที่มีความหมายลึกซึ้ง และเตือนใจให้เราตระหนักถึงโทษของความยึดมั่นถือมั่นในความคิดที่ดี หรือยึดติดในความดีของตน เพราะความจริงแล้วไม่มีอะไรที่เราสามารถยึดติดถือมั่นได้แม้แต่อย่างเดียว ใช่แต่เท่านั้นการยึดมั่นในความดียังทำให้เกิดทุกข์และอาจนำไปสู่การกระทำที่ผิดก็ได้ 

29 ก.ค. 63 - อย่างไรเรียกว่าคิดบวก : เวลาเจอทุกข์ก็ให้มองบวกมันจะได้ไม่จมในทุกข์ เวลาสุขก็ให้มองลบมันจะได้ไม่หลงในสุข เรียกว่าเป็นการเกิดการสมดุลในการใช้ชีวิต ถ้าเราไม่เข้าใจเราก็จะมองพุทธศาสนาไปแต่ในแง่เดียว และก็ใช้การคิดบวกคิดลบอย่างไม่ถูกต้อง ไม่ถูกกรณีซึ่งก็ทำให้เกิดปัญหาได้

28 ก.ค. 63 - ใช้กิเลสให้เป็นประโยชน์ : ทุกอย่างที่เรามีอยู่ ไม่ว่ารูปธรรมหรือนามธรรม หากใช้ให้เป็น ก็สามารถก่อประโยชน์หรือสร้างกุศลธรรมให้เกิดขึ้นได้ทั้งนั้น รวมทั้งกิเลส แม้แต่ความทุกข์ ไม่เพียงช่วยให้เราเข้มแข็งหรือตั้งอยู่ในความไม่ประมาทเท่านั้น แต่หากเรารู้จักและเข้าใจมันอย่างแจ่มแจ้ง ก็ช่วยให้เกิดปัญญาจนเป็นอิสระจากความทุกข์ได้

27 ก.ค. 63 - ฉลาดในการเผชิญทุกข์ : เราต้องพยายามกลับมาตามดู รู้ใจบ่อย ๆ จนเป็นนิสัย อารมณ์ต่าง ๆ เช่นความโกรธจะยึดครองใจได้ยากขึ้น ขอให้สังเกตเวลาที่เราเกิดอารมณ์เศร้าโศก เสียใจ โกรธ จิตจะส่งออกนอกตลอดเวลา หรือไม่ก็ไหลเปิดเปิงไปกับเรื่องราวในอดีต แต่นั่นไม่ใช่อุบายอย่างเดียวของมัน มันพยายามที่จะสรรหาเหตุผลเพื่อมารองรับสนับสนุนอารมณ์ที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นอารมณ์ใดก็ตาม คนที่ขโมยหรือคอรัปชัน คนเหล่านั้นรู้ทั้งรู้ว่ามันไม่ถูก ไม่ดี แต่เวลาหน้ามืดขึ้นมา ถูกความอยากหรือความหลงครอบงำ แม้จะมีเสียงเตือนในใจว่าไม่ดี ผิดกฎหมาย ผิดศีล แต่ความอยากความหลงก็จะอ้างเหตุผลสารพัด เช่น ไม่เป็นไรหรอก ใคร ๆ เขาก็ทำกัน ไม่มีใครรู้หรอก หรือไม่ก็อ้างว่าจะเอาเงินไปทำบุญ

 

หลายคนรู้ว่าเหล้าไม่ดี แต่ความอยากหรือความหลงก็จะให้เหตุผลว่า เฮ้ย นิดเดียวเอง แค่เป๊กเดียวเอง หรือให้เหตุผลว่าเป็นแค่การสังสรรค์ เพื่อนอุตส่าห์ชวนถ้าเราปฏิเสธมันน่าเกลียด มันจะมีเหตุผลมากมายมาสนับสนุนความอยากหรือความหลง

26 ก.ค. 63 (เช้า) - เจออะไรไม่สำคัญเท่าเจออย่างไร : อะไรไม่สำคัญเท่ากับอย่างไร เวลาเราเจออะไรก็อย่าเพิ่งไปโวยวาย ตีโพยตีพายว่า เจอในสิ่งที่ไม่ดี สิ่งที่สำคัญกว่า คือว่าเราจะเจอมันอย่างไร แล้วจะรับมือกับมันอย่างไร มันอยู่ในวิสัยของเรา เจออะไรเราควบคุมบังคับบัญชาไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นดินฟ้าอากาศ ผู้คน โชคหรือเคราะห์ สิ่งเหล่านี้แทบจะไม่ได้อยู่ในอำนาจการควบคุมของเรา เราไม่สามารถที่จะเลือกได้ว่า เราจะต้องเจอคนดีๆ คนที่น่ารัก สิ่งที่ตนพอใจ ถูกใจ เจอโชคเจอลาภ เราไม่สามารถที่จะคาดหวังแบบนั้นได้ หรือถึงจะคาดหวังก็ไม่เป็นไปอย่างที่เราคาดหวัง แต่สิ่งที่อยู่ในอำนาจของเราก็คือ การปฏิบัติต่อสิ่งที่เกิดขึ้นกับเรา ไม่ว่าจะเป็นรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส หรือธรรมารมณ์ เหตุการณ์ ผู้คน ฝนฟ้าภูมิอากาศ พวกนี้เราควบคุมไม่ได้ แต่เราเกี่ยวข้องกับมันอย่างไร มันอยู่ในวิสัยที่เราจัดการได้ อันนี้แหล่ะคือความหมายของคำว่ากรรม เรามีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัยที่พูดไปแล้วเมื่อวาน เมื่อเราเจออะไรก็ตาม แม้มันจะไม่ดี แม้มันจะเป็นเหตุร้าย แต่ว่าถ้าเรารู้จักใช้กรรมดี อาศัยกรรมที่ถูกต้องตามเหตุตามปัจจัย กรรมที่ว่านี้ โดยเฉพาะการมอง หรือว่าความเข้าใจต่อสิ่งนั้น

 

หรือพูดง่ายๆคือรู้จักวางใจให้เป็น ถ้าเราวางใจให้เป็น เกี่ยวข้องกับสิ่งนั้นถูก สิ่งแย่ๆก็กลายเป็นดี สิ่งร้ายๆก็กลายเป็นดีได้ หนักก็กลายเป็นเบาได้ หรือว่าโทษก็อาจจะกลายเป็นคุณได้ เคราะห์ก็อาจจะกลายเป็นโชคได้ เจอสิ่งที่แย่ๆ สิ่งที่เป็นข้าศึกกับพรหมจรรย์์ แต่เกี่ยวข้องกับมันถูก ก็กลายเป็นสิ่งที่ส่งเสริมพรหมจรรย์ หรือทำให้ออกจากทุกข์ได้ เช่น พระติสสะ พระลกุตกะภัททิยะ ที่ท่านเป็นแบบอย่าง ทั้งหมดนี้อยู่ที่ใจของเรา อยู่ที่การกระทำของเรา เพราะฉะนั้นถ้าเรามาฝึกการกระทำของเรา สร้างกรรมดี แล้วก็ฝึกใจให้มีมโนกรรม วจีกรรม กายกรรมที่ดี มีสติ มีปัญญา เจออะไรก็ผ่านไปได้โดยตลอด 

25 ก.ค. 63 (เย็น) - กับดักแห่งความดี : ปัญหาของการทำดีอีกอย่างหนึ่งก็คือ ทำแล้วรู้สึกว่าตนเองเหนือกว่าคนอื่น ความรู้สึกว่าเหนือกว่านี้จัดว่าเป็นกิเลสอย่างหนึ่ง เรียกว่า “มานะ” (ซึ่งไม่ได้แปลว่าความพยายาม) กิเลสชนิดนี้เมื่อเกิดขึ้นแล้วมักทำให้เกิดปัญหาตามมา เช่น ดูถูกคนอื่น เกิดอาการหลงตัวลืมตน ใครวิจารณ์หรือตำหนิไม่ได้ ถูกแตะต้องเมื่อใดเป็นโกรธเมื่อนั้น นักปฏิบัติธรรมจำนวนไม่น้อย เมื่อถูกทักท้วงว่ากำลังหงุดหงิดหรือไม่มีสติ ก็จะรู้สึกโกรธหนักกว่าเดิม ทั้ง ๆ ที่อาการดังกล่าวเป็นเรื่องธรรมดาของปุถุชน บางคนเมื่อรู้ว่าได้ทำความผิดพลาดขึ้นมา ทั้ง ๆ ที่ไม่ใช่เรื่องเลวร้าย อย่างมากก็แค่ “หน้าแตก”เท่านั้น กลับพยายามกลบเกลื่อนหรือถึงกับโกหก ทั้งนี้ก็เพราะกลัวเสียภาพลักษณ์คนดีหรือนักปฏิบัติธรรม

 

ความดีนั้นหากตั้งจิตไว้ไม่ถูกตั้งแต่แรก หรือไม่รู้ทันตนเองเมื่อได้ทำไปแล้ว ก็อาจเปิดช่องให้กิเลสครอบงำใจได้ นอกจากตัณหา (ความอยากได้นั่นได้นี่เป็นผลตอบแทนในทางปรนเปรอตัวตน) และมานะ (ความถือตัวถือตนว่าเหนือกว่าผู้อื่น) แล้ว ทิฏฐิก็เป็นกิเลสอีกชนิดหนึ่งที่สามารถเกิดขึ้นได้ เช่น การยึดมั่นในความคิดว่าต้องดีเหมือนตนเท่านั้นจึงจะถูก ถ้าไม่ดีเหมือนตน หรือไม่ดีอย่างที่ตนคิด ก็แสดงว่าผิด และสิ่งที่มักจะตามมาก็คือ ความไม่พอใจ การดูถูก หรือถึงกับเกลียดชังคนที่ไม่ดีเหมือนตน ยิ่งคน ๆ นั้นเป็นคนใกล้ตัว รู้สึกรักหรือผูกพัน ก็ยิ่งเป็นทุกข์เพราะความผิดหวัง จนกลายเป็นความโกรธเคืองอย่างรุนแรง 

25 ก.ค. 63 (เช้า) - จิตเป็นนายกายเป็นบ่าว : มีผู้หญิงคนหนึ่งอายุ ๒๐ กว่า มีฐานะความเป็นอยู่ที่ดี แต่เธอมีปัญหา ปวดหัว ปวดท้องเรื้อรัง ความดันขึ้นเป็นประจำ ไปหาหมอกี่ครั้งก็ไม่หาย หมอก็แปลกใจเพราะว่าร่างกายเธอไม่มีอะไรผิดปกติ แต่กลับมีอาการทางกายออกมา หมอเกือบจะถอดใจแล้ว จนกระทั่งวันหนึ่งหมอบอกว่า อยากให้คุณช่วยเล่าประวัติของคุณให้ฟังหน่อย เธอเล่าว่าเธอเป็นเด็กกำพร้าตั้งแต่เล็ก อยู่ในการดูแลของพี่สาว ๒ คน เวลาพูดถึงพี่สาวเธอจะมีอาการโกรธ เพียงเท่านี้หมอก็รู้ว่าคนไข้ป่วยเพราะอะไร จึงแนะนำให้เธอให้อภัยพี่สาว

 

คนไข้ไม่พอใจ แทนที่หมอจะให้ยา กลับมาแนะนำให้เธอให้อภัย เธอจึงไม่มาหาหมออีกเลย หลังจากนั้นหนึ่งปี หมอก็ได้จดหมายจากคนไข้คนนี้ เธอบอกว่า ตอนนี้เธอหายป่วยแล้ว เพราะว่าทำตามที่หมอแนะนำ คือให้อภัยพี่สาว พอเธอให้อภัยพี่สาว อาการปวดหัวปวดท้องเรื้อรังก็หายเลย แสดงว่าความเจ็บป่วยของเธอเกิดจากความโกรธ ความเกลียด

 

การให้อภัยเป็นยาขนานเอก อาตมาเรียกว่าเป็น “ยาสามัญประจำใจ” เพราะว่าถ้ามีและใช้อยู่เนือง ๆ มันจะช่วยให้จิตใจเป็นปกติ โดยเฉพาะในยามที่มีความโกรธความเกลียดมาเผาลนหรือกรีดแทงใจ คนเราถ้าไม่รู้จักให้อภัยก็น่าสงสาร เพราะว่าความโกรธความเกลียดจะล้นเกินในจิตใจ

24 ก.ค. 63 - คาถากันทุกข์ : ความแก่ ความเจ็บ ความตาย เป็นความจริงที่ไม่มีใครหนีพ้น ดังมีคำกล่าวว่า “เรามีความแก่เป็นธรรมดา จะล่วงพ้นความแก่ไปไม่ได้ เรามีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา จะล่วงพ้นความเจ็บไข้ไปไม่ได้ เรามีความตายเป็นธรรมดา จะล่วงพ้นความตายไปไม่ได้” อันนี้เป็นทุกข์แบบหนึ่ง เรียกว่าทุกข์ของสังขาร เป็นเรื่องของกาย ทุกข์อีกแบบหนึ่งคือ ความไม่สบายใจ ความคับแค้นใจ อันนี้เป็นเรื่องของอารมณ์ เรื่องของใจ 

23 ก.ค. 63 - ฝึกจิตให้นิ่งนานและวางเร็ว : ให้ลองสังเกตดู ฝึกดู ถ้าเราวางของอย่างมีสติ กายที่วางของอย่างมีสติ มันก็จะส่งผลให้ใจรู้จักวางสิ่งต่างๆ โดยเฉพาะอารมณ์อกุศลได้ง่ายขึ้น เป็นการฝึกง่ายๆในชีวิตประจำวัน นอกเหนือจากการให้มีสติ รู้ตัว เวลาทำโน่นทำนี่ เช่น อาบน้ำ ถูฟัน กินข้าว ทำครัว หรือเจริญสติในรูปแบบ เพียงแค่เราตั้งใจว่าแต่ละวันๆ หรือทั้งวัน เราจะวางของอย่างมีสติ วางของด้วยการกำหนดสักนิดหน่อยสักเสี้ยววินาทีก่อนที่จะไปหยิบของชิ้นต่อไป แล้วพอจะใช้ของชิ้นนั้นเราก็จะระลึกได้ว่า เราวางไว้ที่ไหน จะทำให้ชีวิตเรา สะดวกสบายง่ายขึ้น เสียเวลาน้อยหน่อยในการหาของ เพราะบางทีเสียเวลากับการหาของวันหนึ่งรวมแล้วทั้งวัน บางทีใช้เวลาเป็นชั่วโมงก็ได้ เดี๋ยวก็หาโทรศัพท์ เดี๋ยวก็หากุญแจ เดี๋ยวก็หานาฬิกา เดี๋ยวก็หาแว่นตา ของบางอย่างมันอยู่ใกล้ตัวแต่ว่ามองไม่เห็น ทั้งนี้เพราะว่าไม่มีสติในการวางของ เพราะคิดแต่จะไปหยิบของอยู่ข้างหน้า

แต่ถ้าเรารู้จักฝึกจิตฝึกกายกับการวาง ไม่วางเรี่ยราดก็จะช่วยให้ชีวิตเราง่ายขึ้น มีเวลาเหลือมากขึ้น จิตของเราก็มีสติ ช่วยทำให้วางสิ่งต่างๆได้ง่าย ไม่ยึดหรือแบกตะพึดตะพือ

22 ก.ค. 63 - ภาวนาที่ใจ : การปฏิบัติธรรมนั้นไม่ได้อยู่ที่รูปแบบ แต่อยู่ที่การวางใจให้ถูกต้อง ไม่ว่าทำอะไร ก็สามารถเป็นการภาวนาได้

 

คราวหนึ่งพระภิกษุชานั่งปะชุนจีวรที่ขาดวิ่น ใจนั้นนึกถึงการภาวนาอยู่ตลอดเวลา อยากรีบปะชุนให้เสร็จเร็ว ๆ เพื่อจะได้ไปภาวนาต่อ ขณะนั้นเองหลวงปู่กินรีเดินผ่านมา สังเกตเห็นอาการของพระหนุ่ม จึงพูดขึ้นมาว่า

“ท่านชา จะรีบร้อนไปทำไมเล่า”

“ผมอยากให้เสร็จเร็ว ๆ ครับหลวงปู่”

“เสร็จแล้วท่านจะทำอะไรล่ะ”

“จะไปทำอันนั้นอีก”

“ถ้าเสร็จอันนั้นแล้ว ท่านจะทำอะไรอีกล่ะ”

“ผมก็จะทำอย่างอื่นอีก”

“เมื่อทำอย่างอื่นเสร็จแล้ว ท่านจะไปทำอะไรอีกเล่า”

เมื่อเห็นว่าใจของพระภิกษุชาไม่ได้อยู่กับงานที่กำลังทำ แต่คิดถึงงานชิ้นอื่น ๆ ที่อยู่ข้างหน้า และรีบร้อนจะทำให้เสร็จไว ๆ ทั้งหมดนี้ก็เพื่อไปภาวนาต่อ หลวงปู่กินรีจึงเตือนพระหนุ่มว่า

“ท่านชา ท่านรู้ไหม นั่งเย็บผ้าผืนนี้ก็ภาวนาได้ ท่านดูจิตตัวเองสิว่าเป็นอย่างไร แล้วก็แก้ไขมัน ท่านจะรีบร้อนไปทำไมเล่า ทำ อย่างนี้เสียหายหมด ความอยากมันเกิดขึ้นท่วมหัว ท่านยังไม่รู้เรื่องของตนอีก”

 

คำพูดของหลวงปู่กินรีกระตุกใจของพระภิกษุชาอย่างแรง ทำให้ท่านได้สติ และเกิดความเข้าใจชัดเจนว่า ไม่ว่าอยู่ที่ไหน ทำอะไร ก็ภาวนาได้ทั้งนั้น ขอให้หมั่นดูใจของตนอย่างต่อเนื่อง จนเกิดความรู้สึกตัวทั่วพร้อม นี้เป็นบทเรียนที่ประทับใจท่านมาก และถือเป็นหลักปฏิบัติของท่านตลอดมา