Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

14 ม.ค. 64 (เย็น) - อย่าให้อำนาจแก่อารมณ์ : การที่เรารู้จักรักษาใจให้เฉยๆกับอารมณ์เหล่านี้ มันเป็นวิชาที่สำคัญในการที่รับมืออารมณ์เหล่านั้น มันเป็นการทำให้อารมณ์เหล่านั้นหมดพิษสงหรือว่าหมดอำนาจ เพราะเราไม่ได้ให้อำนาจกับมันมันก็คล้ายๆกับเวลาเรารู้สึกไม่ดีกับใครบางคน เช่น โกรธหรือเกลียดใคร จะเป็นเพื่อนบ้าน หรือจะเป็นเพื่อนร่วมงาน ยิ่งเราโกรธเกลียดเขามากเท่าไหร่ เขายิ่งมีอำนาจเหนือเรามากเท่านั้น เพราะว่าเพียงแค่เห็นหน้าเขา ความดันเราก็ขึ้นแล้ว เพียงแค่ได้ยินเสียงเขา อารมณ์หรือจิตใจเราก็กระเพื่อมแล้ว ทำไมเขามีอำนาจเหนือเรา เพียงแค่เห็นหน้าเขา ได้ยินได้ฟังเสียงเขา เราก็เกิดความรุ่มร้อน เกิดอาการกระสับกระส่าย ก็เพราะว่าเราโกรธเราเกลียดเขา เรามีความรู้สึกทางลบกับเขา

ถ้าเราไม่รู้สึกว่าลบกับเขา รู้สึกเฉยๆกับเขา เห็นหน้าเขา ได้ยินเสียงเขา เราไม่ได้ทุกข์ร้อนอะไร เราก็ยังมีสมาธิทำในสิ่งที่กำลังทำอยู่ได้ คนเราอยากจะเป็นตัวของตัวเอง อยากจะเป็นนายของตัวเอง ไม่อยากให้ใครมีอำนาจเหนือเรา แต่หารู้ไม่ว่าเมื่อไหร่ก็ตามที่เราโกรธ เกลียดใคร เรากำลังให้อำนาจกับเขา มาบงการจิตใจของเรา หรืออาจจะมาบงการชีวิตของเราเลยก็ได้ เพราะว่าหลายคน พอมีความโกรธเกลียดใคร ชีวิตผิดเพี้ยนไปหมดเลย เขาอยู่ที่ไหน เขาไปกินอาหารที่ไหน เราก็จะไม่ไปกินที่นั่น เขาชอบอะไรเราก็กลับมีความรู้สึกลบหรือเกลียดสิ่งนั้น เป็นปฏิกิริยา

ทำไมคนเราจึงมีพฤติกรรมอย่างนั้นได้ ก็เพราะความโกรธ ความเกลียด เราอยากจะทำร้ายเขา อยากจะแช่งชักหักกระดูกให้เขามีอันเป็นไป แต่ว่าแต่ความโกรธความเกลียดนั่นแหละ กลับทำให้เขามีอำนาจเหนือเรา เพราะฉะนั้น ถ้าเราอยากจะเป็นตัวของตัวเอง ไม่ปรารถนาให้ใครมีอำนาจเหนือเรา มาบงการจิตใจหรือพฤติกรรมของเรา ก็ให้รู้สึกเป็นกลางๆกับเขา

 

ความรักก็เหมือนกัน ถ้าเรารักใคร มันก็ทำให้เขามีอำนาจเหนือเรา พ่อแม่ที่รักลูก สุดท้ายลูกก็มีอำนาจเหนือพ่อแม่ สามารถที่จะบงการความรู้สึกความนึกคิดหรือพฤติกรรมของพ่อแม่ได้ อันนี้ก็เป็นอีกอารมณ์หนึ่งที่ทำให้เราไม่เป็นตัวของตัวเอง แต่ถ้าเราเพียงแต่รู้สึกเป็นกลางๆ ต่ออารมณ์ ต่อผู้คน ต่อสิ่งของ หรือต่อเหตุการณ์แล้ว สิ่งเหล่านั้นก็จะมีอำนาจเหนือเราไม่ได้

 

เรารู้สึกเป็นกลางๆต่อความหนาว ใจเรารู้สึกเป็นกลางๆต่อความร้อน เจอร้อนเจอหนาว เราก็ไม่ทุกข์ ไม่บ่นไม่โวยวาย เพราะฉะนั้น การรู้จักทำใจให้เป็นกลางๆ เริ่มจากการเรียนรู้ รู้ซื่อๆ เวลามีความคิดและอารมณ์ใดเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นคิดดีคิดชั่ว หรือว่าอารมณ์กุศลหรืออกุศล โดยเฉพาะอารมณ์อกุศล ไม่ต้องไปขับไสไล่ส่งมัน เพียงแค่รู้ทันมัน และวางใจให้เป็นกลาง มันก็จะไม่มีอำนาจเหนือเรา สุดท้ายมันก็ค่อยๆล่าถอยไป

 

ยิ่งถ้าเราเป็นมิตรกับอารมณ์เหล่านั้นด้วยซ้ำ อารมณ์เหล่านั้นยิ่งมารบกวนเราน้อยลง เหมือนกับอาคันตุกะที่เราสนิทสนม เราอยากให้มาอยู่กับเรานานๆ อยากให้มาเยือนเรานานๆ แต่ว่าเขากลับอยู่กับเราได้ไม่นาน ยิ่งอยากให้อยู่นานก็กลับอยู่ได้ประเดี๋ยวเดียว แต่ยิ่งผลักไสไล่ส่ง กลับดื้อรั้น ดื้อด้าน ไม่ยอมไป อารมณ์ก็เป็นอย่างนั้นเหมือนกัน แต่ถ้าเราเรียนรู้ที่จะวางใจให้เป็นกลางๆ รู้ซื่อๆ อารมณ์นานาชนิด ก็มามีอิทธิพลมามีอำนาจเหนือเราไม่ได้ ก็ทำให้เราสามารถที่จะเป็นปกติสุขอยู่ได้ ไม่ว่ามีอะไรมากระทบก็ตาม 

14 ม.ค. 64 (เช้า) - กายหนาว ใจไม่หนาว : แปลกนะ เราไม่ชอบอะไร แต่ใจกลับจดจ่ออยู่แต่ตรงนั้น เราไม่ชอบความหนาว แต่ตรงไหนที่หนาวใจเราจะไปจดจ่อ ร่างกายเรามีเสื้อผ้าห่มคลุมอยู่เจ็ดสิบแปดสิบเปอร์เซ็นต์ หรืออาจจะถึงเก้าสิบเปอร์เซ็นต์ของร่างกาย มีแค่สิบเปอร์เซ็นต์ที่ไม่มีอะไรคลุม จึงรู้สึกหนาว ถามว่าใจเราไปอยู่ตรงไหน ไปจดจ่ออะไร มันจะไปจดจ่อตรงส่วนที่หนาว จะเป็นที่หัว หรือที่มือก็แล้วแต่ แล้วก็บ่นว่าหนาวๆ ในเมื่อหนาว ไม่ชอบความหนาว ทำไมไม่เอาใจไปจดจ่อตรงที่มันอุ่น เคยสงสัยไหม ทำไมใจเราไม่ไปอยู่ตรงบริเวณที่อุ่นอย่างบริเวณหน้าอก ตรงนั้นแหละอุ่น แต่ทำไมใจไม่ไปจดจ่อ ทำไมใจไปจดจ่ออยู่ตรงส่วนที่หนาวซึ่งเป็นเพียงแค่สิบเปอร์เซ็นต์ของร่างกาย

คนไม่ค่อยสังเกตและไม่ตั้งคำถามว่าทำไมใจไม่ไปอยู่ตรงที่ปกติหรือสุขสบาย ทำไมไปอยู่ตรงที่มันทุกข์ มันก็เหมือนกับชีวิตของคนเราที่มีทั้งสุขและทุกข์ บางทีสุขมากกว่าทุกข์ด้วย แต่ว่าเวลาเรานึกถึงอดีต เรามักจะนึกถึงแต่อดีตที่เจ็บปวด ประสบการณ์ที่เลวร้าย ความผิดหวังหรือความล้มเหลว การถูกต่อว่าด่าทอ ส่วนที่ดีไม่สนใจ ส่วนที่ผิดพลาด ไม่ดี เป็นทุกข์ กลับจดจ่ออยู่ตรงนั้นแหละ เป็นเพราะอะไร

สาเหตุที่ใจเราไปจดจ่อตรงนั้นเพราะอะไร เพราะอยากจะผลักไส เราไม่ชอบความหนาวจึงพยายามผลักไสมัน แต่กลับกลายเป็นการยึดติดไป ยิ่งผลักไสก็ยิ่งยึดติด แล้วก็ยึดต่อ เมื่อจดจ่อก็ยิ่งหนาว เป็นทุกข์ จึงโวยวาย โอดครวญ ไม่ชอบความหนาว แต่กลับไปยึดเอาความหนาวของกาย มาเป็นความหนาวของใจ 

13 ม.ค. 64 - อยู่ใน ใจเหนือ เกื้อโลก : อยู่ใน ใจเหนือ เกื้อโลก อาจจะสรุปเหลือแค่ 2 ก็ได้ สงบเย็น และเป็นประโยชน์ สงบเย็นเพราะว่าจิตใจเป็นอิสระจากโลกธรรม 8 เป็นอิสระจากความยึดติดถือมั่นในสิ่งทั้งปวง ก็สงบเย็น เมื่อสงบเย็นแล้ว ก็ไม่ได้พึงพอใจเท่านั้น ก็ยังออกไปทำประโยชน์ให้กับผู้อื่น แต่ถ้าไม่ค่อยเข้าใจพุทธศาสนาอย่างครบถ้วนแล้ว ก็จะไปจับอยู่แค่บางจุด หรือแค่จุดใดจุดหนึ่ง เช่น เน้นเรื่องความสงบเย็น แต่ลืมเรื่องการทำประโยชน์ให้กับผู้อื่น เป็นต้น เพราะฉะนั้นในการศึกษาพุทธศาสนานี้ ต้องอาศัยการศึกษาที่รอบด้าน ที่สำคัญต้องปฏิบัติด้วย ถ้าเราศึกษาไม่ถี่ถ้วน การปฏิบัติก็จะบกพร่องได้ 

6 ม.ค. 64 - อย่าปล่อยให้ความหลงครอบงำใจ : อารมณ์ ตัวหลงก็เช่นเดียวกัน มันพยายามทุกทางที่จะครองใจของเรา แต่ว่ามันแพ้ทางสติ มันกลัวถูกรู้ ถูกเห็น นี่เป็นจุดอ่อนที่สำคัญ ดังนั้นเราจึงควรเพียรเจริญสติ หมั่นรู้สึกตัวบ่อย ๆ หมั่นสังเกตความคิด หมั่นมองตนบ่อย ๆ เราจะรู้ทันอารมณ์ได้เร็วขึ้น และไม่เปิดโอกาสให้มันครองใจเรา หรือบงการชีวิตของเราไปตามอำนาจของมัน 

5 ม.ค. 64 (เย็น) - อยู่อย่างเข้าใจอนิจจัง : ตัวการที่ทำให้เกิดทุกข์ แต่ที่จริงมันไม่ใช่หรอก เป็นเพราะใจของเขารวมทั้งใจของเราด้วยที่ไปยึดสิ่งต่างๆทั้งรูปธรรมนามธรรมว่ามันเที่ยง มันคงทน อยากให้มันเหมือนเดิม หรือว่าไปนึกว่ามันเป็นเราเป็นของเรา ตรงนี้ต่างหาก และที่ไปยึดอย่างนั้น ก็เพราะอะไร เพราะไม่รู้จักอนิจจัง ไม่เข้าใจอนิจจังว่ามันเป็นสัจธรรม รวมทั้งไม่เข้าใจอนัตตาด้วยว่าเป็นสัจธรรมด้วยที่ครอบคลุมทุกสิ่งทุกอย่างทั้งรูปธรรมนามธรรม ทั้งที่เรามี ทั้งที่เราเป็น เพราะไม่รู้จักอนิจจัง ไม่รู้จักอนัตตา ก็ไปยึดสิ่งต่างๆว่าเป็นเที่ยง ก็เป็นเราว่าเป็นของเรา แล้วพอสิ่งต่างๆแปรปรวนไป หรือเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุตามปัจจัย ตามหลักอนิจจัง ตามหลักอนัตตา ผู้คนก็เลยทำใจไม่ได้

แต่ถ้าหากว่าเข้าใจว่าสัจธรรมความจริงของโลก มันก็คือความไม่เที่ยง ความแปรเปลี่ยน อะไรๆก็เกิดขึ้นได้ ไม่ได้อยู่ในอำนาจของเรา ต้องเป็นไปตามเหตุตามปัจจัย ซึ่งเป็นลักษณะของอนัตตา เพราะฉะนั้น ถ้าเราเข้าใจสัจธรรม ความจริงเป็นอนิจจัง เป็นอนัตตา เราก็จะวางใจถูก ก็ไม่เอาใจไปผูกมัด ยึดติด เกาะเกี่ยวกับสิ่งต่างๆ หรือว่ามีความยึดความอยากว่ามันต้องเที่ยง เป็นของเราชั่วฟ้าดินสลาย เมื่อไม่เอาใจไปเกาะเกี่ยว ยึดมั่น ถึงเวลามีความแปรเปลี่ยนไป ใจก็ไม่ทุกข์ 

5 ม.ค. 64 (เช้า) - รู้ทันใจที่ไม่พอ : ใจที่ไม่พอนั้น รากเหง้าของมันคืออะไร คือความยึดติด ความยึดติดถือมั่นในตัวกูของกู หรือความยึดติดถือมั่นว่าเป็นตัวกูของกู อยากจะมาสนองตัวกูหรืออยากจะมีของกูเย่อะๆ ตัวนี้แหล่ะที่เป็นรากเหง้าสำคัญที่ทำให้ใจไม่รู้จักพอ แล้วพอใจไม่รู้จักพอเข้า ความไม่พอใจ ความทุกข์ก็ตามมา ทั้งๆที่เราบอกว่าทำไปเพระาอยากได้บุญ ทำไปเพราะเป็นความดี ทำไปเพราะว่าจะได้เป็นสิริมงคล มีรูปไปติดที่บ้าน แต่เหตุผลที่ลึกลงไปอาจจะไม่ใช่ อาจจะเป็นยึดมั่นในตัวกูของกู สนองความอยากจะได้รูป ไปสนองกิเลสของตัว ไปสนองในสิ่งที่เรียกว่า เป็นมานะ ความถือตัว

อันนี้เป็นเรื่องละเอียดอ่อนของจิตที่ฉลาด เราต้องรู้เท่าทันมัน เราจะได้วางใจให้ถูก เมื่อเราลดความยึดมั่นถือมั่น ความรู้จักพอก็จะเกิดขึ้น พอความรู้จักพอเกิดขึ้น ความไม่พอใจก็ลดน้อยถอยลง ใจก็สงบเย็นได้ 

4 ม.ค. 64 - รักษาใจให้พ้นภัยโควิด : คนโบราณเตือนเอาไว้ อยู่คนเดียวให้ระวังความคิด อยู่กับมิตรให้ระวังวาจา ช่วงนี้หลายคนเมื่อต้องเก็บตัวอยู่ที่บ้าน พอตัวอยู่บ้าน ใจไม่รู้ไปอยู่ไหน คิดไปสารพัด สุดท้ายตัวเองก็เป็นทุกข์เสียเอง อันนี้เรียกว่าแม้ว่าจะมีการ์ดรักษากาย ดูแลกายดี แต่ว่าไม่มีการ์ดรักษาใจ แม้ว่าตัวอยู่บ้าน แต่ว่าใจไม่รู้ว่าอยู่ไหน จำเป็นมากที่เราต้องหาบ้านให้กับใจด้วย ใจที่ไม่มีบ้านอยู่ ก็ระเหเร่ร่อน กระเซ่อะกระเซิง ต้องหาบ้านให้ใจด้วยไม่ใช่มีแต่บ้านให้กับกาย จะมีบ้านที่แพงหรู คฤหาสน์ ก็ไม่ได้ช่วยอะไรเลยเพราะถึงแม้กายไม่ป่วย กายไม่ทุกข์ แต่ใจเป็นทุกข์เพราะว่าไม่มีบ้านให้กับใจ

เพราะฉะนั้น ถ้าเรามีสติ สติจะพาใจกลับบ้าน บ้านคืออะไร คือความรู้สึกตัว ระหว่างที่ตัวอยู่บ้าน ทำงานทำการ ใจก็อยู่กับสิ่งที่ทำ กับงานที่กำลังทำเฉพาะหน้า หรืออยู่กับปัจจุบัน ทำด้วยความรู้สึกตัว ใจก็จะปลอดภัยเพราะว่าไม่ได้ฟุ้งปรุงแต่งไปต่างๆนานา ชนิดที่ไปสร้างความทุกข์หรือเอาความทุกข์มาซ้ำเติมจิตใจ ตอนนี้เป็นช่วงเวลาที่จำเป็นมากที่เราต้องรู้จักหาบ้านให้กับใจ หรือว่ามีเครื่องมือที่จะเป็นการ์ดให้กับจิตใจของเรา 

31 ธ.ค. 63 - ก้าวสู่ปีใหม่ด้วยใจที่สดใส : ผู้มีปัญญาย่อมตัดสินได้เองว่าอะไรคือพรอันประเสริฐที่ตนควรตั้งจิตปรารถนาให้บังเกิดขึ้นกับตน แน่นอนว่าการตั้งจิตปรารถนาอย่างเดียวย่อมไม่พอ แต่จะต้องลงมือทำด้วยความเพียรของตนด้วย

ดังนั้นในโอกาสปีใหม่ที่จะมาถึงนี้ อาตมาขออวยพรให้ มีความเพียรพยายามในการสร้างคุณงามความดีและบ่มเพาะคุณภาพจิตให้เจริญงอกงาม จนพบความสงบเย็นในชีวิต มีปัญญาพาจิตออกจากความทุกข์ เข้าถึงสุขอันเกษมคือพระนิพพานในปัจจุบันชาติด้วยเทอญ 

29 ธ.ค. 63 - ทางเลือกของชีวิต : คนเรา ไม่ว่าเราจะมีชีวิตที่สะดวกสบายอย่างไร มีความพรั่งพร้อมทางวัตถุอย่างไร สุดท้ายนอกจากเราต้องแก่ ต้องเจ็บต้องป่วย สุดท้ายก็ต้องตาย แต่คนบางคน พอถึงเวลาตายเขาตายสงบ เพราะว่าเขาได้ฝึกฝนจิตใจ ได้ทำความเพียร ได้ปฏิบัติธรรมมา ยอมเหนื่อยยอมลำบากในการฝึกฝนปฏิบัติธรรม เพื่อเตรียมพร้อมรับมือความไม่เที่ยงของสังขาร จะลำบากในวันนี้แต่ว่าพอถึงเวลาที่ใกล้จะหมดลม ไม่มีความทุกข์ จิตใจเรียกว่าเป็นปกติได้ เพราะว่าเต็มใจพร้อมที่จะตาย เพราะได้ฝึกไว้ดีแล้ว ขณะที่คนจำนวนไม่น้อย ไม่สนใจเรื่องนี้ ใช้ชีวิตอยู่อย่างลืมตาย หรือว่ายังสนุกสนานเพลิดเพลิน อันนี้เรียกว่าสบายทีแรก แต่ว่าตามมาด้วยความลำบากหรือความทุกข์ พอถึงเวลาตายก็ทุรนทุราย

ตรงข้ามกับคนที่ยอมลำบากเพื่อเตรียมตัวเตรียมใจ เมื่อเจอความไม่เที่ยงของชีวิต ซึ่งมีทั้งความแก่ ความเจ็บ ความพลัดพรากและความตาย พอถึงเวลาที่จะต้องตาย ก็ไม่ทุรนทุราย จิตใจก็ยังเป็นสุขหรือสงบได้ เราเลือกได้ว่า เราจะสุขก่อนแล้วทุกข์ทีหลัง หรือว่าทุกข์ ลำบากก่อนแล้วสุขทีหลังหรือสบายทีหลัง ซึ่งจะว่าไปแล้ว ผู้มีปัญญาจะเลือกอย่างหลังคือ ลำบากก่อนค่อยสบายทีหลัง หรือทุกข์ก่อนแล้วค่อยสบายทีหลัง เพราะว่าถ้าเลือกสบายก่อน มันก็สบายไม่มาก หรือถ้าจะสุขก่อนก็สุขไม่มาก แต่พอเจอทุกข์ทีหลัง มันหนักหนาสาหัสมากเลย อย่างตัวอย่างที่ได้ยกมา ก็เลือกเอาว่า เราจะสุขก่อนแล้วก็ทุกข์ทีหลัง หรือว่าลำบากก่อน แล้วก็ค่อยสุขหรือสบายทีหลัง 

28 ธ.ค. 63 - พัฒนาชีวีตให้ครบถ้วน : เรามาเพื่อฝึกฝนตนให้ครบทั้งสีด้าน คือหนึ่ง ด้านกาย,ด้านศีล,ด้านจิต,ด้านปัญญา จริงๆเราคุ้นกับคำว่าไตรสิกขาคือศีล,สมาธิ,ปัญญา ฝึกศีล สมาธิ ปัญญา นี่มันก็เป็นขั้นตอนการฝึกที่ครบถ้วนแต่ว่าบางทีท่านก็จำแนกให้ละเอียดขึ้นจากสามอย่าง ท่านก็จำแนกเป็นสี่คือเพิ่มกายภาวนาเข้าไปซึ่งที่จริงมันก็เป็นส่วนหนึ่งของศีลและภาวนาก็ได้และเมื่อเรามาฝึกตน ไม่ว่าจะมาวัดหรือมาฝึกที่ไหนก็ตามรวมทั้งเมื่ออยู่บ้านก็อย่าทิ้งสี่ประการนี้