Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

19 ก.ย. 63 (เย็น) - คิดถูกคิดเป็นก็เห็นธรรม : คนที่มองโลกในแง่ดี ก็มักแลเห็นสิ่งดีๆ อยู่เป็นนิตย์ เวลาเรามีความสุข เห็นอะไรก็ดูน่าชื่นใจไปหมด ยิ่งเราเป็นคนที่ไวต่อความสุขด้วยแล้ว ย่อมเห็นความสุขได้ไม่ยาก แม้จะอยู่ท่ามกลางความยากลำบากก็ตาม ใช่หรือไม่ว่า เมื่อเห็นความสุขแสดงตัวทุกขณะ ใจก็เป็นสุขได้ง่าย

คนเราสามารถมีความสุขได้ โดยไม่ต้องรอให้ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปตามใจปรารถนาเสียก่อน หากอยู่ที่การรู้จักทำใจให้สงบเย็น ปล่อยวางจากความยึดอยาก และมองเห็นแง่งามของชีวิต ผู้คนเป็นอันมากมีความสุขได้ ไม่ใช่เป็นเพราะมีอะไรดี ๆ เกิดขึ้นกับเขาอยู่เสมอ หากเป็นเพราะเรารู้จักวางใจต่อสิ่งต่างๆ ที่มากระทบ แม้จะประสบกับความเจ็บป่วย พลัดพรากสูญเสีย แต่ก็ยังเป็นสุขอยู่ได้ เราไม่สามารถควบคุมสิ่งดีๆ ให้เกิดขึ้นกับเราได้ตลอดเวลา แต่เราสามารถปรับใจจนมองเห็นสิ่งดีๆ ในทุกสิ่งได้ ดังนั้นอุปสรรคจึงมิใช่สิ่งน่ากลัว ปัญหามีใช่เรื่องน่าตื่นตระหนก 

19 ก.ย. 63 (เช้า) - รู้จักอดทนและรอคอย : เราทำอะไรในชีวิตประจำวันก็ควรจะทำอย่างมีสติด้วย หรือทำด้วยสติ อาบน้ำถูฟัน ล้างหน้าทำครัวกินข้าวก็ทำอย่างมีสติ จับหลักง่ายๆว่า ตัวอยู่ไหน ใจอยู่นั่น ตัวอยู่นี่ใจก็อยู่นี่ ไม่ใช่ตัวอยู่นี่แต่ใจอยู่ไหนไม่รู้ หรือว่าจะพูดอีกอย่างหนึ่งก็คือว่า ทำด้วยใจเต็มร้อย ทำอะไรก็ทำด้วยใจเต็มร้อย ใจจะเต็มร้อยได้ก็ต้องทำทีละอย่าง เช่น ระหว่างที่อาบน้ำ ใจก็อยู่กับการอาบน้ำ แต่เต็มร้อย ไม่ใช่ว่าอาบน้ำไปก็คิดโน่นไปคิตนี้ไป ถูฟันก็คิดเรื่องงานเรื่องการไป ขณะที่กินข้าวใจก็วางแผนจะทำโน่นทำนี่ แล้วอยากกินข้าวเสร็จอันนี้เรียกว่าทำหลายอย่างพร้อมกัน

ซึ่งสมัยนี้เรียกว่า เป็นที่สมควรทำเพราะเวลามีน้อย เพราะฉะนั้นจึงทำหลายอย่างพร้อมกัน แต่ไปๆมาๆทำไม่ได้ดีสักอย่าง เพราะฉะนั้นเราลองทำทีละอย่าง เวลาอาบน้ำ ใจก็อยู่กับการอาบน้ำ เวลาถูฟันใจก็อยู่กับการถูฟันเต็มร้อย กินข้าวใจก็อยู่กับการกินข้าวเต็มร้อย มันจะได้ สองอย่างเลย ทำอย่างเดียวก็ได้ถึง สองอย่างหมายความว่าเวลาเราอาบน้ำ ถ้าเราอาบน้ำอย่างมีสติ ได้จากการชำระกายแล้ว มันยังเป็นการชำระใจให้หายหม่นหมองด้วย ทำอย่างเดียวแต่ได้ สองคือได้ประโยชน์ทั้งทางกายและทางใจ เวลากินข้าวก็กินข้าวอย่างมีสตินอกจากได้อาหารไปเลี้ยงกายแล้ว ยังได้สติไปเป็นอาหารใจด้วย ได้ทั้งอาหารกายและอาหารใจ

 

เวลาเราถูฟันก็เหมือนกัน ก็ทำอย่างมีสติไม่ใช่เพียงแค่ทำให้ฟันสะอาด ยังช่วยทำให้ใจสดใสด้วยเพราะว่าเพราะถ้าใจอยู่กับการถูฟันอาบน้ำก็ไม่มีเรื่องให้ วิตก กังวลอะไร แถม ใจยังรู้สึกสบายกับการที่มีน้ำมาชำระกาย หรือมีน้ำมาชำระช่องฟัน ให้สะอาด จิตใจก็ผ่องใส โปร่งโล่ง เหมือนกับเรา เวลากวาดบ้าน กวาดใบไม้ มันก็ได้ สองอย่าง คือบ้านสะอาด ใจก็สะอาดไปด้วย เพราะว่าตอนนั้นใจมีสมาธิกับการกว่าเพราะมีสติเป็นตัวกำกับทำหนึ่งอย่างได้ สองดีกว่าทำหลายอย่างแล้วไม่ได้อะไรเลย 

18 ก.ย. 63 - ทุกข์มาปัญญาเกิด : ความทุกข์จึงไม่ใช่สิ่งที่เราต้องกลัวและปฏิเสธเสมอไป มันเป็นสิ่งที่มีประโยชน์และมีคุณค่ามากที่เราควรรู้จัก ถ้าเราเข้าใจเช่นนี้ก็จะไม่หันหลังให้ทุกข์แล้ว แต่เราจะหันหน้าดูทุกข์ เพื่อรู้จักมัน แล้วเราจะได้ประโยชน์จากมัน ทีแรกทุกข์จะผลักเราให้เข้าไปหาธรรมะ แต่ต่อไปเมื่อเรามีสติแก่กล้า เราก็จะรู้จักดูทุกข์ แล้วในที่สุดก็จะพบธรรมที่ลึกซึ้ง เกิดปัญญาจนพาใจออกจากความทุกข์ พบความสงบเย็นได้ในที่สุด 

17 ก.ย. 63 - ก้าวข้ามความกลัว : ที่จริงแล้วสิ่งที่เรากลัวมันไม่น่ากลัวเท่ากับความกลัว ฟังดูงงหรือไม่ สิ่งที่เรากลัวคืออะไร เช่น บางคนกลัวความมืด แต่ความมืดมันก็ไม่ได้น่ากลัวเท่ากับความกลัวมืด ถ้าเรายังกลัวความมืดอยู่เราก็จะไม่กล้านอนคนเดียว ถ้านอนคนเดียวก็จะคิดปรุงแต่งในทางเลวร้ายน่ากลัว ทั้ง ๆ ที่ความมืดนั้นไม่มีอันตรายอย่างใดเลย ความมืดส่วนใหญ่จะปลอดภัย โดยเฉพาะความมืดที่วัด แต่เพราะกลัวความกลัวเราจึงนอนกระสับกระส่าย กิ่งไม้ตกก็ตกใจ ได้ยินเสียงตุ๊กแกร้องก็ผวา หนูเดินรอบกุฏิก็กลัวจนนอนไม่หลับ บางทีก็ปรุงแต่งไปนึกถึงผีขึ้นมา ความกลัวมืดนั้นเองทำให้เรานอนไม่หลับ ไม่ใช่ความมืด 

16 ก.ย. 63 - ฟังธรรมแล้วต้องทำด้วย : ที่จริงไม่ใช่แต่ผู้ฟัง ผู้พูดก็เหมือนกัน ผู้ที่แสดงธรรม การแสดงธรรมก็เป็นประโยชน์กับผู้พูดเหมือนกัน มีประโยชน์ในแง่ที่ว่า เมื่อถึงเวลาที่ต้องพูด ก็ต้องเตรียม ก็ต้องคิด ก็ต้องใคร่ครวญ แล้วก็ต้องทบทวนสิ่งที่ได้เรียนรู้มา เพื่อที่จะนำมาแสดง นำมาแจกแจงให้คนฟังเข้าใจ ในการตระเตรียม ก็เป็นการทบทวนธรรมะด้วยเหมือนกัน

หรือถึงแม้ไม่ได้เตรียมเลย พูดสดๆ มันก็เป็นการฝึกใจสอนใจจากผู้แสดงธรรมเหมือนกัน เพราะว่าจะวางใจอย่างไรจึงจะพูดได้ดี หรือพูดให้คนอื่นรู้เรื่องเลยโดยไม่เกร็ง โดยไม่รู้สึกเครียด ซึ่งส่วนหนึ่งก็ต้องอาศัยการปล่อยวาง ปล่อยวางผล มันจะเป็นอย่างไร ก็ช่างมัน แต่ว่าก็พยายามพูดให้ดีที่สุดในเวลานั้นๆ เอาใจไปอยู่กับปัจจุบัน เพราะบางที บางคนก็พูดคุยกัน บางคนก็นั่งหลับ บางคนก็ก้มดูโทรศัพท์ อาจจะไม่ได้เกิดขึ้นที่นี่ แต่ที่อื่นเกิดขึ้นบ่อย ผู้พูดหลายคนก็เกิดความหงุดหงิดขึ้นมา เกิดความขุ่นมัวขึ้นมา บางทีก็โมโห ดุคนที่ทำอย่างนั้นในที่สาธารณะหรือตรงนั้นเลย ถ้าทำด้วยอารมณ์นี้ถือว่าขาดสติ แต่ถึงแม้ไม่ทำ แต่ว่าถ้าไม่มีสติ มีความขุ่นมัว ตรงนั้นแหละจะถือว่าเป็นการปฏิบัติเหมือนกัน จะเป็นการปฏิบัติของผู้พูด

 

หรือไม่ใช่แค่พูดให้มันดี แต่ว่าต้องรักษาใจให้เป็นปกติมั่นคงด้วย คนข้างหน้าจะคุย จะไม่สนใจอย่างไร ก็เป็นเรื่องของเขา เรามาดูใจของเรา แล้วเราก็ทำหน้าที่ของเราให้ดีที่สุด ไม่ใช่ไปขุ่นมัว ไม่ใช่ไปหวั่นไหวใจกระเพื่อม กับคนที่อยู่ข้างหน้า คนที่กำลังฟังการแสดงธรรมของเรา เราก็ต้องทำให้ธรรมะนั้นปรากฏกับใจของเราด้วย เขาไม่ฟังก็เป็นเรื่องของเขา เขาก็ไม่ได้รับประโยชน์จากการแสดงธรรมของเรา ยังมีคนอีกมากมายที่เขายังตั้งใจฟัง เอาใจมาใส่ตรงนั้นดีกว่า แล้วก็สื่อธรรมคือทำหน้าที่ของตัวเองให้ดีที่สุด

 

ที่จริงพอพูดไปแล้ว มันก็มีประโยชน์ต่อผู้พูดเหมือนกัน คือมันเป็นการเตือนใจเราว่าเราพูดอะไรไปแล้วก็ต้องทำอย่างนั้น เราสอนคนอื่นได้เราก็ต้องไม่ลืมที่จะสอนตัวเราเอง เราสอนคนอื่นว่าให้รู้จักรักษาใจให้เป็นปกติ ไม่โกรธเวลามีคนมาต่อว่าด่าทอเรา ต้องทำอย่างนั้นได้ ไม่ใช่สอนเขาแต่พอถึงตัวเองเจออะไรกระทบขึ้นมา โกรธโมโห อันนี้ก็ไม่ถูก แต่ว่าก็เป็นธรรมดา ปุถุชน มันก็จะมีอาการแบบนั้นได้ แต่ถ้าเตือนตัวเองอยู่เสมอ นี่เราเพิ่งสอนเขาหยกๆ เราจะไปโกรธ จะไปโมโหเขาได้อย่างไร หรือจะปล่อยอารมณ์ให้มาเล่นงานจิตใจเราได้อย่างไร

 

หลายอย่างที่พูดไปๆ มันก็เป็นการเตือนตัวเองด้วย ทำอย่างที่พูดให้ได้ สอนให้เขารู้จักปล่อยวาง ตัวเองก็ต้องทำให้ได้ หรือว่าทำตามที่ตัวเองสอนนี่แหละมาเตือนตัวเอง มาสอนตัวเองว่า ให้รู้จักปล่อยรู้จักวางให้ถูกต้อง อันนี้เป็นประโยชน์ต่อผู้พูด 

15 ก.ย. 63 - ฝึกใจให้มีชัยภูมิ : ไม่มีปราการใดที่ให้ความมั่นคงปลอดภัยได้ดีเท่ากับปราการในจิตใจ อันตรายจากภายนอกนั้นเราไม่อาจควบคุมป้องกันได้ตลอด บางครั้งเราก็ทำอะไรกับมันไม่ได้เลย แต่มีสิ่งหนึ่งที่เราสามารถทำได้ นั่นคือรักษาใจไม่ให้ทุกข์ เมื่อรู้จักรักษาใจด้วยปราการแห่งธรรมแล้ว แม้แต่ความเจ็บ ความแก่ และความตายก็ไม่สามารถทำอะไรเราได้ นี้ใช่ไหมคือความปลอดภัยที่แท้จริง

แทนที่จะหลบไปหาชัยภูมิบนภูเขาหรือหลังกำแพงหนา มาแสวงหาชัยภูมิในจิตใจของเรากันมิดีกว่าหรือ

14 ก.ย. 63 - ย้อนคืนสู่ฐาน สืบสานสู่อนาคต : ช่วง 4-5 วันที่ผ่านมา พวกเราได้มาร่วมกัน กลับมาที่บ้านบุฮม วัดบรรพตคีรี มาทำกิจกรรมเพราะว่าที่นี่เป็นบ้านเกิดของหลวงพ่อเทียน สายงานของหลวงพ่อเทียนตลอดจนครูบาอาจารย์ทั้งหลาย และคำสอนมากมายตลอด 50 ปีหรือเกือบ 60 ปีที่ผ่านมา จะว่าไปแล้วก็มีจุดเริ่มต้นที่นี่ ซึ่งเป็นบ้านเกิดของหลวงพ่อเทียน การที่เรากลับมาที่นี่ มาทำกิจกรรมที่นี่ มันก็เหมือนกับว่ามาคืนสู่บ้านเก่าหรือรากเหง้าของพวกเราในฐานะที่เป็นลูกศิษย์ของหลวงพ่อเทียน อันนี้ก็เรียกว่าเป็นการกลับคืนสู่ฐาน

แต่ว่าเพียงแค่กลับมารับรู้ว่าที่นี่คือบ้านเกิดของหลวงพ่อเทียน รู้ความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ อันนั้นก็ยังไม่พอ ถ้าเรามาแล้วเราได้ซึมซับรับรู้ถึงคุณธรรม หรือสารัตถะของหลวงพ่อเทียนที่ทำให้ท่านเป็นอย่างที่เป็นอยู่ นั่นคือความพากเพียรพยายามในการแสวงหาสัจธรรม ความพร้อมที่จะอุทิศตัวเพื่อหาหนทางแห่งการพ้นทุกข์ หลวงพ่อเทียน แม้ว่าท่านจะประสบความสำเร็จมากมายในทางโลก เป็นพ่อค้าที่ร่ำรวย แต่ท่านก็ไม่เคยหยุดแสวงหา การแสวงหาหลายครั้งท่านก็ไม่ประสบความสำเร็จ ท่านพยายามทำมากมาย แต่ก็พบว่าบุญที่ทำนั้น ไม่ได้ช่วยทำให้จิตใจของท่านสงบอย่างแท้จริง บางทีทำให้เกิดความทุกข์ด้วย จนกระทั่งได้หันมาภาวนาอย่างจริงจัง มาเจริญสติ จนได้ค้นพบสิ่งที่เป็นแก่นแท้หรือสัจธรรมที่ทำให้พ้นทุกข์ได้

 

ตรงนี้ ถ้าหากเรากลับมาที่นี่แล้วเราได้ซึมซับรับเอาคุณธรรม หรือสารัตถะแห่งความเป็นหลวงพ่อเทียน มันจะเป็นฐานให้กับจิตใจของเราในการทำความเพียร เพื่อได้เจริญรอยตามท่าน อันนี้คือการคืนสู่ฐานที่มีความหมายมาก และในความเป็นหลวงพ่อเทียน สุดท้ายสิ่งที่เป็นพื้นฐานสำคัญหรือเป็นรากฐานของท่านก็คือ การภาวนา โดยเฉพาะการเจริญสติปัฏฐาน ถ้าเรามีสติปัฏฐานเป็นฐานภายใน เป็นฐานของชีวิต โดยอาศัยคำสอนของหลวงพ่อเทียนเป็นแนวทาง ก็จะแน่ใจได้ว่า ชีวิตของเราก็จะมีความบริสุทธิ์ สะอาด จิตใจก็จะสะอาดผ่องใส เป็นอิสระ และพร้อมที่จะเดินไปข้างหน้าได้ 

13 ก.ย. 63 - พ้นภัยเพราะใจยอมรับ : ธรรมชาติของคนเรา เมื่อมีภัยมาประชิดตัว ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นทันทีคือ “สู้” หรือ “หนี” ปฏิกิริยาทั้งสองประการจะได้ผลก็ต่อเมื่อมีกำลังสู้ไหว หรือหนีได้ แต่หากสู้ไม่ได้หนีไม่พ้น ไม่มีอะไรดีกว่าการยอมรับมันโดยดุษณี อย่างน้อยก็ทำให้ใจไม่ทุกข์ ดีกว่าทุกข์ทั้งกายและใจ และหาก “โชคดี” ก็อาจรอดพ้นจากอันตรายได้

การยอมรับความจริงด้วยใจสงบ มีประโยชน์ไม่เฉพาะในยามที่อันตรายจากภายนอกมาประชิดตัวเท่านั้น แม้ในยามที่เจ็บป่วย ใจที่ไม่ต่อสู้ขัดขืนก็ช่วยได้มากเช่นกัน มีคนจำนวนไม่น้อยที่ป่วยกายไม่มาก แต่เนื่องจากใจเต็มไปด้วยความวิตกกังวล ยิ่งปรุงแต่งไปในทางร้าย ใจก็ยิ่งยอมรับความป่วยไม่ได้ ผลก็คือร่างกายทรุดหนัก นับประสาอะไรกับคนที่ป่วยหนักด้วยโรคร้าย ถ้าใจยอมรับความจริงไม่ได้ อาจตายเร็วกว่าที่หมอคาดการณ์ไว้เสียอีก ตรงข้ามกับคนที่ทำใจได้ พร้อมรับความตายทุกขณะ กลับมีชีวิตยืนยาวมากกว่า และบางคนสามารถเอาชนะโรคร้ายได้ด้วยซ้ำ

 

12 ก.ย. 63 (เย็น) - ทำหนึ่งได้สอง : เราทำอะไรในชีวิตประจำวันก็ควรจะทำอย่างมีสติด้วย หรือทำด้วยสติ อาบน้ำถูฟัน ล้างหน้าทำครัวกินข้าวก็ทำอย่างมีสติ จับหลักง่ายๆว่า ตัวอยู่ไหน ใจอยู่นั่น ตัวอยู่นี่ใจก็อยู่นี่ ไม่ใช่ตัวอยู่นี่แต่ใจอยู่ไหนไม่รู้ หรือว่าจะพูดอีกอย่างหนึ่งก็คือว่า ทำด้วยใจเต็มร้อย ทำอะไรก็ทำด้วยใจเต็มร้อย ใจจะเต็มร้อยได้ก็ต้องทำทีละอย่าง เช่น ระหว่างที่อาบน้ำ ใจก็อยู่กับการอาบน้ำ แต่เต็มร้อย ไม่ใช่ว่าอาบน้ำไปก็คิดโน่นไปคิตนี้ไป ถูฟันก็คิดเรื่องงานเรื่องการไป ขณะที่กินข้าวใจก็วางแผนจะทำโน่นทำนี่ แล้วอยากกินข้าวเสร็จอันนี้เรียกว่าทำหลายอย่างพร้อมกัน ซึ่งสมัยนี้เรียกว่า เป็นที่สมควรทำเพราะเวลามีน้อย เพราะฉะนั้นจึงทำหลายอย่างพร้อมกัน แต่ไปๆมาๆทำไม่ได้ดีสักอย่าง เพราะฉะนั้นเราลองทำทีละอย่าง เวลาอาบน้ำ ใจก็อยู่กับการอาบน้ำ เวลาถูฟันใจก็อยู่กับการถูฟันเต็มร้อย กินข้าวใจก็อยู่กับการกินข้าวเต็มร้อย มันจะได้ 2 อย่างเลย ทำอย่างเดียวก็ได้ถึง 2 อย่างหมายความว่าเวลาเราอาบน้ำ ถ้าเราอาบน้ำอย่างมีสติ ได้จากการชำระกายแล้ว มันยังเป็นการชำระใจให้หายหม่นหมองด้วย ทำอย่างเดียวแต่ได้ 2 คือได้ประโยชน์ทั้งทางกายและทางใจ เวลากินข้าวก็กินข้าวอย่างมีสตินอกจากได้อาหารไปเลี้ยงกายแล้ว ยังได้สติไปเป็นอาหารใจด้วย ได้ทั้งอาหารกายและอาหารใจ

 

เวลาเราถูฟันก็เหมือนกัน ก็ทำอย่างมีสติไม่ใช่เพียงแค่ทำให้ฟันสะอาด ยังช่วยทำให้ใจสดใสด้วยเพราะว่าเพราะถ้าใจอยู่กับการถูฟันอาบน้ำก็ไม่มีเรื่องให้ วิตก กังวลอะไร แถม ใจยังรู้สึกสบายกับการที่มีน้ำมาชำระกาย หรือมีน้ำมาชำระช่องฟัน ให้สะอาด จิตใจก็ผ่องใส โปร่งโล่ง เหมือนกับเรา เวลากวาดบ้าน กวาดใบไม้ มันก็ได้ 2 อย่าง คือบ้านสะอาด ใจก็สะอาดไปด้วย เพราะว่าตอนนั้นใจมีสมาธิกับการกว่าเพราะมีสติเป็นตัวกำกับทำ 1 อย่างได้ 2 ดีกว่าทำหลายอย่างแล้วไม่ได้อะไรเลย อันนี้ก็เป็นประโยชน์ที่เราสัมผัสได้จากการปฏิบัติ

 

โดยที่ยังไม่ถึงขั้นที่ว่าจะทำให้เราเกิดเห็นธรรมะหรือบรรลุธรรม แต่จะเป็นพื้นฐาน เพราะฉะนั้นถ้าเราทำสม่ำเสมอเป็นชีวิตประจำวัน ความทุกข์ที่จะมาสร้างมารบกวนจิตใจหรืออารมณ์เข้ามาบีบคั้นจิตใจอยู่ร่ำไป มันก็จะน้อยลง เพราะเรามีสติรู้ตัว เราก็จะพบความสงบได้ในชีวิตประจำวันซึ่งก็สำคัญเหมือนกันสำหรับคนที่วุ่นวายอยู่กับชีวิตทางโลก และต่อไปเรามีสติกับการใช้ชีวิตประจำวัน 

12 ก.ย. 63 (เช้า) - อย่าปล่อยให้ใจมืดมิด : พระพุทธเจ้าตรัสว่า “เมื่อมือไม่มีแผล บุคคลจะจับต้องยาพิษก็ได้ ยาพิษนั้นไม่สามารถทำอันตรายได้” หมายความว่าทุกครั้งที่ความทุกข์ใจเกิดขึ้น นั่นเป็นเพราะใจเรามีส่วนร่วมด้วยเสมอ อย่างน้อย ๆ ก็เปิดทางให้ปัจจัยภายนอกมาทำร้ายจิตใจของเรา