Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

8 ส.ค. 63 (เช้า) - ช่วยตนด้วยการช่วยคนอื่น : พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ผู้ให้ความสุข ย่อมได้รับความสุข” เมื่อเราคิดอยากจะช่วยผู้อื่น ก็เกิดพลัง เกิดกำลังใจ ทำให้ความทุกข์ของเรากลายเป็นเรื่องเล็ก เพราะว่าคนเราถ้าคิดถึงแต่ตัวเอง ก็จะเห็นว่าความทุกข์ของตัวเองเป็นเรื่องใหญ่มาก แต่พอคิดถึงผู้อื่น ความทุกข์หรือความลำบากของตัวเอง กลายเป็นเรื่องเล็ก

พระพุทธเจ้าตรัสว่า “เมื่อรักษาตนก็เท่ากับรักษาผู้อื่น เมื่อรักษาผู้อื่นก็เท่ากับรักษาตน” การนึกถึงผู้อื่น หรือการพยายามช่วยผู้อื่น ไม่ได้แยกออกจากการช่วยตัวเอง เมื่อเราคิดช่วยผู้อื่น ก็จะส่งผลดีต่อตนเอง กลายเป็นการช่วยตัวเองไปในตัวด้วย 

7 ส.ค. 63 - ประพฤติธรรมผิดย่อมเกิดทุกข์ : พุทธภาษิตที่ว่า “ธรรมย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม” ความหมายที่แท้จริงก็คือ เมื่อมีปัญญาเข้าใจความจริง ปัญญานั้นก็จะรักษาใจไม่ให้ทุกข์ ถึงแม้จะสูญเสียทรัพย์สมบัติแต่ใจไม่ทุกข์ ถึงแม้ร่างกายเจ็บป่วย แต่ใจไม่ทุกข์ นี้คืออานิสงส์สำคัญที่สุดของของธรรมะที่เกิดจากการปฏิบัติในความหมายที่สองคือมีปัญญาจนเห็นความจริง เมื่อเห็นความจริงของชีวิตและโลก ก็ไม่ยึดติดถือมั่น พร้อมยอมรับความแปรเปลี่ยนได้ 

6 ส.ค. 63 - หยุดหลงก็หมดทุกข์ : ที่จริงคำว่าหลง นอกจากหลงลืมแล้วก็ยังมีอีกอันหนึ่งคือหลงผิด หลงผิดนี้ สำคัญมากคือเห็นผิด ไปคิดว่า สิ่งทั้งหลายมันเที่ยง มันเป็นสุข มันเป็นตัวเป็นตน เป็นของเราได้ อันนี้คือรากเหง้าของความทุกข์เลยเป็นตัวหลงที่สำคัญมาก หลงอย่างแรกคือหลงลืม หลงลืมตัว แต่หลงอย่างที่สอง คือหลงผิด หลงผิดจากความเป็นจริงเพราะไม่เข้าใจ เพราะทุกอย่างมันไม่เที่ยง ไม่ใช่ตัวไม่ใช่ตน เป็นเพราะหลงผิด ก็เข้าไปยึดสิ่งต่างๆ แล้วก็จะเกิดความทุกข์ตามมาเมื่อสิ่งต่างๆแปรเปลี่ยนไป แค่เห็นว่าเที่ยงก็ทุกข์พอแล้ว เพราะว่ามันไม่มีอะไรที่เที่ยง ยิ่งไปหลงยึดว่าเป็นเราเป็นของเราด้วย ก็ยิ่งหนักเข้าไป เพราะพอไปหลงว่าเป็นเราเป็นของเรา เราเป็นของมันทันทีเลย มันจะมีอิทธิพลเหนือชีวิตเราทันทีเลยไม่ว่าสิ่งนั้นจะเป็นรูปธรรมนามธรรม ไม่ว่าจะเป็นทรัพย์สมบัติ สิ่งของ หรือว่าความคิด รวมทั้งความสงบ ความสุขไปยึดว่าเป็นของเราเมื่อไรเราเป็นของมันทันทีเลย เราจะอยู่ในอำนาจของมัน พอมันแปรผันไปใจเราก็ทุกข์ ใจเราก็เครียด ใจเราก็คับแค้น อันนี้เป็นตัวหลงที่สำคัญที่เราจะต้องรู้จัก

แต่การที่เราจะหลุดจากหลงตัวนี้ได้ มันต้องเริ่มต้นจากการที่ เราทำความรู้ตัวให้เกิดขึ้นก่อน เมื่อมีความรู้ตัวเกิดขึ้นอยู่เป็นนิจ แล้วความรู้ตัวนั้นเอามาใช้ในการพิจารณาดูกายดูใจ เห็นความเป็นไปของกายและใจ ต่อไปมันก็จะเห็นความจริง มันก็จะขยับก้าวจากความรู้ตัว ไปเป็นความจริงไป ซึ่งจะช่วยทำให้ความหลงที่เรียกว่าหลงผิดมันบรรเทาเบาบางไปได้ ซึ่งอันนี้ก็ได้พูดกันมาหลายครั้งแล้ว แต่ตอนนี้ก็ให้ตระหนักว่า ความทุกข์กับความหลง มันแยกจากกันไม่ออก ถ้าอยากจะให้ความทุกข์ใจหมดไป ก็ต้องหาทางให้ตัวหลงบรรเทาเบาบางลงไปได้ หมดหลงเมื่อไหร่ก็หมดทุกข์เมื่อนั้น 

5 ส.ค. 63 - ใจเป็นกลางและอยู่กลาง ๆ : หลวงพ่อคำเขียน สุวณฺโณ ออกบวชเมื่ออายุ ๓๐ ปี จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นหลังจากได้ไปปฏิบัติธรรมกับหลวงพ่อเทียน จิตฺตสุโภ ที่วัดป่าพุทธยาน จังหวัดเลย ก่อนหน้านั้นท่านชอบภาวนาแนวสมถะ คือมุ่งความสงบ อยากนั่งนิ่ง ๆ จนบ่อยครั้งรู้สึกเพลิดเพลินในนิมิตที่เกิดขึ้น

ครั้นมาภาวนากับหลวงพ่อเทียน ท่านสอนให้หมั่นรู้สึกตัวอยู่เสมอ โดยกำหนดรู้อยู่กับการยกมือเป็นจังหวะ ไม่ให้เข้าไปอยู่ในความสงบ ซึ่งสวนทางกับวิธีการที่ท่านฝึกมา ทีแรกก็ไม่อยากทำ นึกคัดค้านในใจ แต่หลังจากได้รับการยืนยันจากหลวงพ่อเทียนว่า หากทำจริง ๆ จิตใจจะเปลี่ยนไปจากเดิม ท่านจึงปลงใจปฏิบัติตามคำสอนของหลวงพ่อเทียนอย่างจริงจัง

วันหนึ่งขณะที่ท่านกำลังปฏิบัติอยู่ในกุฏิ หลวงพ่อเทียนได้เดินมาที่หน้าประตูซึ่งปิดอยู่ แล้วถามว่า

 

“อยู่นี่หรือ?”

“อยู่ครับหลวงพ่อ”

“ทำอะไร?”

“สร้างจังหวะครับ”

“เห็นทั้งข้างนอกทั้งข้างในไหม”

“ไม่เห็นข้างนอกครับ เห็นแต่ข้างใน”

“ถ้าอยากเห็นข้างนอกทำอย่างไร?”

“เปิดประตูออกครับ”

“เอ้า ลองเปิดประตูออกมาดู”

 

พอโยมคำเขียนลุกไปเปิดประตู หลวงพ่อเทียนก็ถามว่า “เห็นข้างนอกไหม” ท่านตอบว่า “เห็นครับ”

“เห็นข้างในไหม” ท่านตอบว่า “เห็นครับ” แล้วหลวงพ่อเทียนก็ย้ำว่า “ให้เห็นทั้งข้างนอกข้างในนะ อย่าให้เห็นแต่ข้างนอกและอย่าให้เห็นแต่ข้างในนะ ดูตรงกลาง ๆ นี้นะ”

 

โยมคำเขียนคิดอยู่สักพัก ก็นึกไม่ออก ว่าหลวงพ่อเทียนต้องการบอกอะไรท่าน ครั้นลองปฏิบัติดูก็ได้คำตอบ หลวงพ่อเทียนแนะท่านว่า อย่าคิดออกไปข้างนอกและอย่าเพ่งเข้าข้างใน นี้เป็นบทเรียนที่สำคัญสำหรับโยมคำเขียน ทำให้ท่านคลายการเพ่งหรือบังคับจิตให้สงบ แต่ให้กลับมารู้สึกตัว รู้ทันความคิดที่เกิดขึ้นภายใน โดยไม่พลัดเข้าไปในความคิดนั้น ครั้นมีอะไรภายนอกมากระทบ ก็รู้แต่ไม่ปล่อยจิตออกไปหรือปรุงแต่งต่อ 

4 ส.ค. 63 - ทำง่ายอย่าทำยาก : การให้อภัยเป็นยาสามัญประจำใจที่ขาดไม่ได้ ถึงแม้การให้อภัยคนที่ทำร้ายเรา จะเป็นเรื่องยาก แต่การมีชีวิตอยู่โดยมีความโกรธความเกลียดล้นเกินในจิตใจ กลับเป็นสิ่งที่ยากยิ่งกว่า

 

ชีวิตที่เต็มไปด้วยความโกรธความเกลียดเป็นชีวิตที่อยู่ยาก หลายคนยอมให้อภัย เพราะพวกเขาพบว่าเขาอยู่ต่อไปไม่ได้ถ้ายังมีความโกรธความเกลียดอยู่ พอให้อภัยจิตใจก็โปร่งโล่ง เบาสบาย หลายคนถึงกับบอกว่า ถ้ารู้แบบนี้ก็ทำไปนานแล้ว การให้อภัยมันดีกับตัวเราเอง ผู้ซึ่งถูกความโกรธความเกลียดเล่นงาน เวลาเรามีความโกรธความเกลียด มันเหมือนกับว่าเรามีแผลที่ใจ เมื่อเรามีแผลที่ใจ เราก็ต้องรู้จักเยียวยารักษาตัวเอง 

3 ส.ค. 63 - อานุภาพแห่งการรู้เฉยๆ : เมื่อเรามีสติรู้ทันความคิดและอารมณ์บ่อย ๆ ต่อไปก็จะรู้ทางว่าความคิดจะมาแบบไหน อารมณ์จะมาไม้ไหน คนเราเวลาจมอยู่ในอารมณ์ อารมณ์เหล่านี้จะพยายามครองจิตครองใจให้นานที่สุด มันมีลูกไม้หลายอย่าง เช่นเวลาเราโกรธ ความโกรธจะสั่งให้จิตส่งออกนอก ไปจดจ่ออยู่กับคนที่พูดไม่ดีกับเรา ทำไม่ดีกับเรา เราก็จะโกรธแล้วก็ด่าเขากลับ หรือถึงขั้นทำร้ายร่างกายเลย อันนี้เป็นอุบายอย่างหนึ่งของความโกรธ มันต้องการให้จิตเราส่งออกนอก จะได้ไม่หันกลับมาดูใจจนรู้ทันว่ามีอารมณ์เกิดขึ้น

 

ทันทีที่รู้ทันว่ามีอารมณ์เกิดขึ้น มันจะฝ่อหรือสลายตัวไป เพราะจุดอ่อนของมันก็คือการถูกรู้ถูกเห็น ยิ่งมีสติรู้ทันมันเร็วเท่าไร มันก็ครอบงำจิตใจเราได้น้อยเท่านั้น ดังนั้นเราจึงควรหมั่นสังเกตความคิด หมั่นดูจิตใจ หมั่นมองตนบ่อย ๆ หากไม่อยากพลาดท่าเสียทีเพราะอารมณ์อกุศลเหล่านั้น 

2 ส.ค. 63 - จิตปลอดภัยด้วยสติ : ทันทีที่รู้ทันว่ามีอารมณ์เกิดขึ้น มันจะฝ่อหรือสลายตัวไป เพราะจุดอ่อนของมันก็คือการถูกรู้ถูกเห็น ยิ่งมีสติรู้ทันมันเร็วเท่าไร มันก็ครอบงำจิตใจเราได้น้อยเท่านั้น ดังนั้นเราจึงควรหมั่นสังเกตความคิด หมั่นดูจิตใจ หมั่นมองตนบ่อย ๆ หากไม่อยากพลาดท่าเสียทีเพราะอารมณ์อกุศลเหล่านั้น 

1 ส.ค. 63 - พ้นทุกข์เพราะรู้ทุกข์ : ถ้าเรารู้ทุกข์จริงๆ รู้จนกระทั่งเห็นว่าขันธ์ 5 เป็นตัวทุกข์ ที่ไม่น่ายึดมั่นถือมั่น แล้วใจก็ไม่ได้ยึดมั่นถือมั่นกับมัน ถึงเวลามันเสื่อมสลายไป ใจก็เป็นปกติอยู่ได้ หรือมองว่าสิ่งเหล่านี้มันเหมือนของหนักมันจะหนักแค่ไหนถ้าเราไม่ไปแบกมันเราก็ไม่ทุกข์ มันก็มีของมันอย่างนั้น เมื่อเราเห็นว่าขันธ์ทั้ง 5 เป็นตัวทุกข์ หรือว่าเต็มไปด้วยความขัดแย้ง บีบคั้นอยู่ภายใน เราก็เกี่ยวข้องกับมันอย่างถูกต้อง รู้จักใช้รู้จักวางพอมันเสื่อมสลายไปใจก็ไม่ทุกข์

 

และที่จริงรู้ทุกข์ประการสุดท้ายคือ เห็นเลยว่า มันมีแต่ทุกข์ทั้งนั้น เพราะว่าทั้งหมดทั้งปวงมีแค่ขันธ์ 5 ที่เรารู้จัก เมื่อเรารู้ว่า สิ่งทั้งหลายทั้งปวง มันเป็นแค่ขันธ์ 5 แล้วมันก็เป็นตัวทุกข์ แล้วเราก็จะพบว่าทุกอย่างมันทุกข์ทั้งนั้น เหมือนอย่างที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า ทุกข์เท่านั้นที่เกิด ทุกข์เท่านั้นที่ตั้งอยู่ ทุกข์เท่านั้นที่ดับไป นอกจากทุกข์แล้วไม่มีอะไรที่เกิดขึ้น นอกจากทุกข์แล้วไม่มีอะไรที่ดับไป ทุกข์ในที่นี้หมายถึงสภาวะที่ไม่คงตัวไม่คงที่ ซึ่งเป็นธรรมชาติของขันธ์ 5

 

ถ้ารู้ทุกข์ขนาดนี้ เราก็จะรู้ว่า ไม่มีอะไรที่ยึดมั่นถือมั่นได้เลย จิตมันก็จะวาง อย่างที่หลวงพ่อคำเขียนใช้คำว่าเมื่อรู้ทุกข์ก็พ้นทุกข์ รู้ทุกข์ในที่นี้ คือรู้จนกระทั่งเห็นว่า ทุกอย่างทุกข์ทั้งนั้น ไม่ว่ารูปธรรมนามธรรม มันก็ไม่หนีไปจากขันธ์ 5

 

เพราะฉะนั้น รูปธรรมนามธรรมเหล่านี้ก็ไม่ควรที่จะไปยึดมั่นถือมั่นได้เลย เมื่อไม่ยึดมั่นถือมั่น ใจก็เป็นอิสระ เราเรียกว่าพ้นทุกข์ คำว่ารู้ทุกข์ มีความหมายที่ลึกซึ้งมาก ไม่ใช่เพียงแค่ว่าจำแนกแจกแจงได้ว่าทุกข์ได้แก่อะไรบ้าง อันนั้นเป็นแค่ความจำ เราจะรู้ทุกข์อย่างแท้จริง ก็ต้องมีสติ หมั่นมาดูกายดูใจ รู้ทันความทุกข์ที่เกิดขึ้นกับกายและใจ จนกระทั่งไม่ไปยึดมั่นสำคัญหมาย หรือไม่ปรุงตัวกูขึ้นมาเป็นตัวทุกข์ ต่อไปก็มีปัญญาจนถึงขั้นเห็นว่าขันธ์ทั้ง 5 เป็นตัวทุกข์ทั้งนั้นเลย ที่ไม่อาจยึดมั่นถือมั่นอะไรได้ ถ้ารู้ทุกข์แบบนี้ จิตก็จะปล่อยจะวาง เป็นอิสระ ที่เรียกว่าพ้นทุกข์ พ้นทุกข์ในที่นี้ไม่ใช่ว่า ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ป่วย แต่แก่ เจ็บป่วย ยังเกิดขึ้นอยู่ แต่ว่าใจไม่ทุกข์แล้ว

เพราะฉะนั้น ต้องทำความเข้าใจคำว่ารู้ทุกข์ให้ดี รวมทั้งทำความเข้าใจสิ่งที่เราสาธยายทุกวัน โดยเฉพาะข้อความที่ว่า ว่าโดยย่ออุปาทานขันธ์ทั้ง 5 เป็นตัวทุกข์ ถึงแม้ว่ามันจะเข้าใจยาก แต่ถ้าเราหมั่นพิจารณาด้วยสติและปัญญา มันก็จะค่อยๆเข้าใจไปเรื่อยๆ 

31 พ.ค. 63 - เสียงดังแต่ใจสงบ : เวลาเราเจอเสียงดังไม่ว่าเสียงอะไรก็ตาม ก็ลองฝึกหรี่เสียงนั้นที่ใจของเรา โดยใช้สมาธิ สติ หรือว่าการมองบวก หรือว่าถ้ายังหรี่เสียงที่ใจไม่ได้อย่างน้อยก็อย่าไปเพิ่มเสียงให้มันดังขึ้นด้วยการไปจดจ่อหรือผลักไสเสียงนั้น เพราะถ้าทำอย่างนั้นแล้วมันไม่เพียงแต่จะทำให้เสียงดังขึ้นเท่านั้นนะ แต่ยังเป็นการเพิ่มเสียงอีกตัวในใจของเรา นั่นคือเสียงบ่นก่นด่า เสียงโวยวายตีโพยตีพาย ซึ่งมันแย่กว่าเสียงข้างนอกอีก มีเสียงดังข้างนอกก็อย่าให้มีเสียงดังข้างในใจเรา ให้มันดังแค่อย่างเดียวนะคือดังแค่ข้างนอกแต่ว่าไม่มีเสียงดังในใจ 

30 ก.ค. 63 (เย็น) - ทุกข์ห่างไกลเมื่อเข้าใจอนิจจัง : ชายหนุ่มทำโทรศัพท์มือถือหาย รู้สึกเป็นทุกข์อย่างมากเพราะเพิ่งซื้อมาได้ไม่นาน แถมราคาก็แพงด้วย จึงไปหาหลวงพ่อขอคำปรึกษา เผื่อจะได้ของคืนมา

 

หลวงพ่อฟังปัญหาแล้ว แทนที่จะซักถามเรื่องโทรศัพท์มือถือ กลับถามว่า

“มีทองไหม ?”

“มีครับ”

“อีกไม่นานทองก็จะหาย” แล้วท่านก็ถามต่อว่า “มีรถไหม ?”

“มีครับ”

“อีกไม่นานรถก็จะหาย...แล้วมีแฟนไหม?”

“มีครับ”

“อีกไม่นานแฟนก็จะหาย”

 

ชายหนุ่มได้ยินเช่นนั้นก็ได้คิด ปัญหาถูกเปลื้องไปจากใจ กราบหลวงพ่อแล้วเดินออกจากกุฏิด้วยสีหน้าที่ดีขึ้น

 

ชายหนุ่มไม่รู้สึกเป็นทุกข์ที่สูญโทรศัพท์มือถืออีกต่อไป เพราะได้คิดว่านั่นเป็นเรื่องเล็กน้อยมากเมื่อเทียบกับความสูญเสียอีกมากมายที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เขาคงระลึกได้อีกด้วยว่าความสูญเสียพลัดพรากนั้นเป็นธรรมดาของชีวิต หลวงพ่อไม่ได้แช่งว่า ทอง รถ และแฟนของเขาจะมีอันเป็นไป หากแต่ท่านพูดถึงสัจธรรมของชีวิตที่ไม่มีใครหนีพ้น เพราะมีกับเสียนั้นเป็นของคู่กัน

 

คนเรามักลืมคิดถึงธรรมดาของชีวิตที่ต้องมีการพลัดพรากสูญเสีย เมื่อมีหรือได้อะไรก็ตามก็ทึกทักเอาว่ามันจะต้องอยู่กับเราไปตลอด เรายอมไม่ได้ที่มันจะพรากจากเราไป (เว้นเสียแต่ว่าเราเป็นฝ่ายละทิ้งมันไปเอง) น้อยนักที่เราจะเผื่อใจนึกถึงความไม่เที่ยงของสิ่งที่เรามี และในบรรดาสิ่งทั้งหลายทั้งปวงที่เรามีนั้น มีสิ่งหนึ่งที่เราแทบจะไม่ยอมนึกถึงวันที่จะต้องพลัดพรากจากมันไป สิ่งนั้นคือชีวิตของเราเอง