Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

13 ก.ค. 63 - ทุกข์เพราะไม่รู้ทันจิต : เวลามีความคิดใดๆเกิดขึ้นก็อย่าไปหลงเชื่อมันเสียหมด และเวลามันไปยึดไปเกาะเกี่ยวกับอะไรก็ให้รู้ทัน วางมันลงเพราะรู้ว่า ยึดอะไรไปก็ทุกข์ทั้งนั้น ยิ่งสิ่งที่เป็นลบด้วยแล้วยิ่งยึดยิ่งทุกข์ มีแต่วางมันลง และจะวางมันลงได้ก็เพราะรู้ทัน หรือว่ารู้ว่ามันกำลังเกิดขึ้นในใจ แค่รู้นี่ก็ช่วยได้เยอะแล้ว 

12 ก.ค. 63 (เย็น) - สงบเพราะรู้ : ความสงบใจมี ๒ อย่าง อย่างแรกคือสงบเพราะไม่รู้ หรือตัดการรับรู้ เช่น บังคับไม่ให้มีเสียงดัง หรือมาอยู่วัดก็ไม่เปิดวิทยุ โทรทัศน์ โทรศัพท์ ไม่พูดคุยกันเอง หรือแม้จะมีเสียงแต่เราตัดการรับรู้ เช่น หลับตา พยายามบังคับจิตให้อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น อยู่กับลมหายใจ หรือเอาจิตมาเพ่งที่เท้าขณะเดิน แม้เสียงรอบตัวจะดังแค่ไหน แต่จิตไม่รับรู้ เพราะจดจ่ออยู่กับอารมณ์เดียว อย่างนี้ใจก็สงบได้ ในทำนองเดียวกันบางคนก็สงบได้เมื่อเก็บตัวอยู่ในห้องพระ ห้องแอร์ อยู่ในพื้นที่ส่วนตัว มีการตัดเสียงรบกวนและไม่ให้คนเข้ามายุ่มย่าม จึงไม่มีการรับรู้ที่จะทำให้จิตใจกระเพื่อมได้ ไม่ต้องรับรู้ข่าวสารเหตุการณ์บ้านเมือง อย่างนี้เรียกว่าสงบเพราะไม่รู้ หรือตัดการรับรู้ เกิดจากการควบคุมสิ่งแวดล้อม หรือควบคุมจิตใจให้แน่วแน่อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

ความสงบใจอย่างที่ ๒ คือสงบเพราะรู้ หมายความว่าแม้หูได้ยินเสียง ตาเห็นรูป แต่ใจก็สงบได้ บางครั้งอาจจะกระเพื่อมเพราะเห็นรูปหรือได้ยินเสียง แต่เมื่อใจกระเพื่อมแล้วมีสติรู้ รู้แล้ววาง ก็ทำให้สงบต่อไปได้ ความสงบชนิดนี้อาศัยสติเป็นพื้นฐาน เสียงดังแต่ใจยังสงบได้ อย่างที่เคยเล่าเรื่องหลวงปู่บุดดาว่า มีเสียงเกี๊ยะดังเข้ามาในห้องที่ท่านจำวัดอยู่ ลูกศิษย์รู้สึกรำคาญ แต่ท่านไม่รู้สึกรำคาญ ใจยังสงบได้เพราะไม่เอาหูไปรองเสียงเกี๊ยะ ทำอย่างไรจึงจะไม่เอาหูไปรองเสียงเกี๊ยะได้ ก็ต้องมีสติกำกับใจ หูก็จะไม่หาเรื่อง เสียงดังแต่ใจไม่กระเพื่อมเพราะเสียงนั้น อย่างนี้เรียกว่าสงบเพราะรู้ สงบทั้ง ๆ ที่ได้ยินเสียง แต่สงบได้ เพราะรู้ทันอารมณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อมีผัสสะมากระทบ

ความสงบที่ดีที่สุดคือ สงบเพราะรู้ เริ่มต้นด้วยการรู้เพราะสติ ต่อจากนั้นก็รู้ด้วยปัญญา จะทำเกิดสภาวะจิตอย่างที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า ตัวอยู่ในโลก แต่จิตอยู่พ้นโลก หรือจิตอยู่เหนือโลก เปรียบเหมือนกับดอกบัวที่เกิดในน้ำ โตในน้ำ แต่สามารถเจริญพ้นน้ำได้ นี้คือสภาพจิตของคนที่มีปัญญา เกิดในโลก โตในโลก แต่จิตอยู่เหนือโลกได้ น้ำไม่สามารถฉาบติดดอกบัวหรือใบบัวได้ฉันใด กิเลสหรือความทุกข์ก็ไม่อาจแปดเปื้อนจิตใจได้ฉันนั้น นี้แหละคือความสงบอันประเสริฐสุด ที่เราควรรู้จักและไปให้ถึง 

12 ก.ค. 63 (เช้า) - ความสุขอันประเสริฐ : มนุษย์ทุกคนย่อมปรารถนาความสุข แต่น่าสงสัยว่าเรารู้จักความสุขที่กำลังแสวงหาดีแล้วหรือ ทุกวันนี้ไม่ว่าจะมองไปทางไหนก็เห็นแต่ผู้คนที่ใฝ่หาแต่ความสุขจากวัตถุเป็นหลัก และทำทุกอย่างเพื่อความสุขดังกล่าว โดยหาได้ตระหนักไม่ว่ามีความสุขที่ประเสริฐกว่านั้น ใช่แต่เท่านั้นบ่อยครั้งการไล่ล่าหาความสุขทางวัตถุ กลับทำให้เราต้องสูญเสียความสุขที่ประเสริฐกว่าไป ดังนั้นเราจึงพบว่ามีผู้คนเป็นอันมากแม้จะมีทรัพย์สินเงินทองมากมาย มีชีวิตที่สะดวกสบาย แต่ในใจนั้นหาความสุขไม่ได้เลย แม้เขาจะมีเกือบทุกอย่างที่ชีวิตต้องการ แต่มีอย่างหนึ่งที่ขาดหายไป นั่นคือ ความสุขอันประณีต

ความสุขอันประณีตนั้นไม่ได้เกิดจากการเสพหรือเอาเข้าตัวให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ แต่เกิดจากการสละออกไปจนจิตใจโปร่งเบา ไม่ได้เกิดจากการมีสิ่งเร้าจิตกระตุ้นใจ แต่เกิดจากใจที่สงบรำงับ ความสุขชนิดนี้นอกจากทำให้เรารู้จักพอและไม่ตกเป็นทาสของวัตถุแล้ว ยังประสานใจเราให้เป็นหนึ่งเดียวกับผู้คนรอบข้างและธรรมชาติแวดล้อม ที่สำคัญไม่น้อยกว่ากันก็คือ ทำให้เราเป็นมิตรกับตนเองได้อย่างสนิทแนบแน่น ก่อให้เกิดสันติภาพทั้งภายในและภายนอก 

11 ก.ค. 63 (เย็น) - สมดุลชีวิตทำกิจกับทำจิต : พุทธศาสนาไม่ได้สอนแค่ “การทำจิต” เท่านั้น หากยังให้ความสำคัญแก่ “การทำกิจ” ด้วย ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดก็คือ เมื่อพระพุทธองค์ทรงเตือนให้ตระหนักถึงความไม่เที่ยงของสังขาร ในด้านหนึ่งก็ทรงสอนให้ปล่อยวาง ดังพุทธพจน์ที่เรารู้จักกันดี นั่นคือ

“สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้นและเสื่อมสลายไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความสงบวางแห่งสังขารเหล่านั้นเป็นสุข”

แต่ในอีกด้านหนึ่งก็ทรงสอนให้หมั่นเพียรในการทำกิจ ดังตอนหนึ่งในปัจฉิมโอวาท

“สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา เธอทั้งหลายจงบำเพ็ญกิจให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท”

พุทธพจน์ทั้งสองไม่ได้ขัดกันแต่เน้น “จริยธรรม”คนละด้าน ซึ่งเราพึงปฏิบัติควบคู่กันไป เช่น เมื่อเรารู้ว่าสักวันหนึ่งเราต้องตาย เอาอะไรไปไม่ได้แม้แต่น้อย ดังนั้นจึงต้องรู้จักปล่อยวาง หาไม่จะตายสงบได้ยาก แต่ขณะเดียวกันเราก็ควรเร่งทำความดี หมั่นทำหน้าที่ให้แล้วเสร็จ ไม่เพิกเฉย หรือปล่อยให้ค้างคา เพราะเราอาจจะตายวันนี้วันพรุ่งก็ได้

 

11 ก.ค. 63 (เช้า) - สมดุลชีวิต : การสร้างสมดุลในชีวิต อาทิ สมดุลระหว่างการรับกับการให้ ระหว่างกายกับใจ ระหว่างเหตุผลกับอารมณ์ ระหว่างประโยชน์ตนกับประโยชน์ท่าน ฯลฯ เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ชีวิตมีความผาสุกและเปี่ยมด้วยคุณค่าอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตามการสร้างสมดุลในชีวิตมิใช่เรื่องง่าย เพราะคนเรามักมีแนวโน้มที่จะเน้นสิ่งใดสิ่งหนึ่งมากเกินไปจนละเลยสิ่งอื่นที่มีคุณค่าพอ ๆ กัน ความพอดีหรือสมดุลระหว่างสิ่งดีงามสองสิ่งจึงเกิดขึ้นได้ยาก เช่นเดียวกับที่ผู้คนมักจะพลัดจากทางสายกลางซึ่งอยู่ระหว่างความสุดโต่งสองอย่าง จะดำเนินชีวิตให้สมดุลได้จึงจำเป็นต้องมีสติและปัญญา เป็นทั้งเครื่องเตือนใจและแสงสว่างนำทางสู่จุดหมายที่พึงปรารถนา 

10 ก.ค. 63 - ไม่ผลักไสไม่ไหลตาม : ทางสายกลางคืออะไร ทางสายกลางคือว่า ไม่ผลักไส และก็ไม่ไหลตามก็คือ แค่ดูมันเฉยๆ ความคิดใดเกิดขึ้นก็ตาม รวมทั้งอารมณ์ที่เกิดขึ้นจากความคิด ให้เรารู้จัก รักษาใจอยู่บนทางสายกลางหรือว่าแค่ดูมันเฉยๆ ไหลไปตามความคิดก็ไม่ใช่ ปล่อยให้ความคิดมันลากจูงไปก็ไม่ใช่ หรือว่าจะไปกดข่มความคิด กดข่มอารมณ์ หรือบังคับจิตไม่ให้คิด อันนั้นก็ไม่ใช่ นี้แหละที่ครูบาอาจารย์ใช้คำว่ารู้ซื่อๆ รู้เฉยๆ รู้ซื่อๆรู้เฉยๆมันเป็นทางสายกลางเลยนะชื่อคนอาจจะไม่ค่อยได้นึกถึงเท่าไหร่ การปฏิบัติ เราต้องรู้จักรักษาใจให้อยู่บนทางสายกลางในความหมายนี้ด้วย ซึ่งถ้าทำได้ มันก็จะไม่เพลินในสุข หรือว่าจมในทุกข์ 

9 ก.ค. 63 (เย็น) - ล้างพิษให้ใจ : ในการล้างพิษ การงดรับอาหารจึงเป็นขั้นตอนสำคัญ เพื่อให้อวัยวะสำคัญได้พักผ่อนจากการย่อยและดูดซึม จะได้เอาพลังงานไปทุ่มเทให้กับการระบายถ่ายเทสารพิษออกไปอย่างเต็มที่ ในกระบวนการดังกล่าว มักมีการกินของเหลวบางชนิดเข้าไป เพื่อช่วยให้ร่างกายขับถ่ายสารพิษได้ดีขึ้น หลายคนเมื่อผ่านการล้างพิษแล้ว จะรู้สึกเบาตัว สบายกาย อย่างเห็นได้ชัด จะว่าไปแล้ว ไม่ใช่แต่ร่างกายเท่านั้น ใจเราก็มีพิษที่ควรขจัดออกไปด้วยเช่นกัน นั่นคือ อารมณ์ที่ตกค้างหมักหมมในจิตใจ โดยเฉพาะความเครียด ความวิตกกังวล ความโกรธ และความเศร้า ซึ่งมักเป็นผลจากการออกไปรับผัสสะต่าง ๆ อย่างไม่หยุดหย่อนทั้งกลางวันและกลางคืน อารมณ์เหล่านี้เมื่อเกิดขึ้นแล้ว หากรู้จักปล่อยวางสะสางออกไปบ้างก็ไม่เป็นปัญหา แต่ถ้าเก็บสะสมเอาไว้ ก็ทำให้เป็นทุกข์ อาจส่งผลให้เกิดความเจ็บป่วยได้ด้วย 

9 ก.ค. 63 (บ่าย) - จากฆราวาสสู่พระสงฆ์ สนทนากับนิ้วกลม

8 ก.ค. 63 - สร้างสันติด้วยสติ : “เห็นแต่ไม่เข้าไปเป็น” ไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้นกับจิต ดีหรือเลว กุศลหรืออกุศล น่าพอใจหรือไม่น่าพอใจ หน้าที่ของผู้ปฏิบัติคือ เห็นหรือรับรู้อยู่เฉย ๆ เมื่อใดที่เผลอเข้าไปในอารมณ์นั้น หรือ เป็นผู้คิด เป็นผู้โกรธ เป็นผู้เครียด ก็ให้ระลึกได้และกลับมารู้สึกตัวอยู่เรื่อย ๆ ยิ่งทำบ่อยมากเท่าไร ก็จะระลึกและรู้สึกตัวได้ไวขึ้น

การเจริญสตินั้นคือการพร้อมเผชิญกับทุกสิ่งที่เกิดขึ้น โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง แม้ประสบสิ่งที่น่าพอใจ ก็ไม่เข้าหาหรือคลอเคลีย แม้ประสบสิ่งที่ไม่น่าพอใจ ก็ไม่ผลักไสหรือขจัดออกไป หน้าที่ของผู้ปฏิบัติคือเห็นมันตามที่เป็นจริง การเห็นอยู่เรื่อย ๆ จะทำให้ธรรมชาติของมันแสดงตัวออกมาว่า ไม่คงที่ ไม่คงตัว และไม่ใช่ตัว จึงไม่น่ายึดถือแต่อย่างใด ไม่ว่าอารมณ์ฝ่ายบวกหรือฝ่ายลบ ความรู้ความเข้าใจดังกล่าวช่วยให้จิตของเราเป็นอิสระ เป็นจิตที่สงบได้ไม่ว่าจะอยู่ในสถานการณ์ใดก็ตาม 

7 ก.ค. 63 - วางใจให้ถูก : ความคิดพอเราตัดสินมัน ให้ค่ามันว่าเป็นความฟุ้งซ่าน เราก็จะรู้สึกลบทันที แล้วก็พยายามไปกดข่มมัน แล้วพอเรากดข่มมัน แต่ว่าไม่สำเร็จก็ยิ่งหงุดหงิดผิดหวัง แล้วทำไปเรื่อยๆ ก็ไม่สำเร็จ ก็ท้อ สุดท้ายก็เลิก สมใจกิเลสเพราะกิเลสต้องการให้เราเลิกปฏิบัติอยู่แล้ว เราก็หลงเชื่ออุบายของกิเลส เพราะว่าเราไม่ได้รู้ทันอุบายของมัน ไม่รู้ทันอารมณ์และความคิดที่เกิดขึ้นด้วย

เพราะฉะนั้นวางใจให้ถูก เริ่มต้นด้วยวางใจให้อยู่กับปัจจุบัน วางความอยาก ให้จิตสงบซะอะไรเกิดขึ้นกับกายก็รู้ด้วยความรู้สึกที่เป็นกลางอะไร เกิดขึ้นกับใจก็รู้เวลาสงบก็รู้ว่ามันสงบเวลาไม่สงบก็รู้ว่าไม่สงบ มันคิดก็รู้ว่ามันคิดไม่คิดเมื่อมันไม่คิด ก็ให้มารุกายแต่พอมัน เผลอคิดไป ก็ให้รู้ทันมัน รู้ว่ามันเป็นแค่ความคิด ไม่ใช่ความฟุ้งซ่านเพราะถ้าเรามองเป็นความฟุ้งซ่านเมื่อไรเราจะรู้สึกลบกับมันทันทีแล้วเราก็จะพยายามกดข่ม สุดท้าย จะผิดหวังแล้วเราก็ท้อแท้ วางจิตวางใจให้ดี และวางจิตให้ถูกต้องกับการปฏิบัติ มันก็จะเป็นไปอย่างราบรื่น แต่ถึงแม้ไม่ราบรื่นก็ถือว่าเป็นธรรมดาเราก็เรียนรู้จากความไม่ราบรื่นเหมือนกัน